Duivelsdichter

De Spaanse theaterbelofte Angélica Liddell staat bekend om haar shockerende voorstellingen. Dit weekeinde doet ze Amsterdam aan. Het beest dat ze op het podium toont, is haar ware ik.

Het is niet haar bedoeling om te choqueren, maar de Spaanse theatermaakster Angélica Liddell (1966) kan nu eenmaal niet anders dan de mensen de waarheid tonen. 'Ik zie dingen die anderen niet zien', zegt ze. 'Ik ben een röntgenapparaat. Ik ben in staat om in de mensen te kijken en al het vreselijke te zien dat ze liever verborgen houden.'


Liddell is in Amsterdam. De Stadsschouwburg heeft haar nieuwste voorstelling geprogrammeerd. Todo el cielo sobre la tierra: El sindrome de Wendy is de volledige titel. Oftewel: De hemel op aarde: Het syndroom van Wendy. Over het meisje Wendy, uit Peter Pan, dat dit keer niet terechtkomt op Neverland, maar op het Noorse Utøya, waar Anders Breivik in 2011 een bloedbad aanrichtte.


De Stadsschouwburg presenteert Liddell als een fenomeen. Als een 'shock discovery' en 'enfant terrible'. De voorstelling staat in de serie 'wereldklasse' en er wordt gretig melding gemaakt van alle festivals waar Liddell speelde en prijzen won, van Avignon tot de Wiener Festwochen. Reclameposters in de stad vermelden alleen de naam van de maakster en niet die van haar groep (Atra Bilis Teatro). En daaronder enkel de mysterieuze tekst 'pornografie voor de ziel'.


De verlegen vrouw die verschijnt voor het interview heeft alles behalve het voorkomen van een internationale shock artist. Liddell heeft een mager figuur en kijkt naar haar handen wanneer ze spreekt. Vragen beantwoorden vergt veel van haar. Ze neemt lange denkpauzes en heeft vaak een gepijnigde blik op haar gezicht. Alsof ze de pijn waarover ze regelmatig komt te spreken, wil benadrukken. Hoewel ze ook Engels verstaat, praat ze uitsluitend in het Spaans over haar werk, bang als ze is om zich onzorgvuldig uit te drukken. Een tolk is aanwezig bij het gesprek.


Bloedserieus is ze over dat werk. Theater is voor Liddell een verwezenlijking van haar diepste gevoelens. En dat zijn bij uitstek duistere gevoelens. Ze zegt: 'Ik voel me niet op mijn gemak in het leven. Dat is omdat ik constant verachting voel voor de boosheid en de wreedheid die ik in de mensen zie. Daarover moet ik theater maken.'


Zoals gebruikelijk schreef, regisseerde én speelt ze in Todo el cielo sobre la tierra: El sindrome de Wendy. De voorstelling is een collage van scènes, meer verwant aan performancekunst dan aan klassiek toneel. Op het podium is een eilandje gebouwd, met erop de lichamen van twee vermoorde kinderen. Erboven zweeft een krokodil. Wendy dwaalt over het slagveld, terwijl Liddell als een bezetene vertelt over de zwaar bewapende man Anders Breivik, die verkleed als agent op het eiland arriveerde en het vuur opende op de kinderen.


Met de voorstelling wil ze niks beweren over de politieke en maatschappelijke aspecten van Breiviks daad. Ze wil het hebben over 'het syndroom van Wendy', waaraan ze zelf lijdt. 'Dat is het besef dat ik niet jong meer ben. Dat mijn jeugd en schoonheid vergaan zijn en plaats hebben gemaakt voor eenzaamheid, ziekte en lijden.'


Toen Liddell op 22 juli 2011 op televisie zag dat Breivik 77 jongeren had vermoord, bedacht ze dat hij de wens van Peter Pan en Wendy had verwezenlijkt. Hij had van Utøya een soort Neverland gemaakt, een eiland waar kinderen nooit volwassen kunnen worden. 'Enkel in de dood van het kind, schuilt de eeuwige jeugd die Peter Pan zich zo graag wenst. En ik met hem.'


Melancholie, ze noemt het zelf haar 'onoverkomelijke onderwerp'. Al haar voorstellingen, sinds ze in 1993 haar groep oprichtte, zijn ervan doordrenkt. Ook Maldito sea el hombre que confía en el hombre, dat vorig jaar in Nederland te zien was en waarin ze kinderen op het podium zette, ging over het verlies van onschuld. 'Melancholie is voor mij een manier van leven. Als sinds mijn kindertijd ben ik me ervan bewust dat ik doodga. Ik ben er bang voor, maar ik verlang er inmiddels ook naar.' In de voorstelling staat tegenover Wendy een bejaard danspaar, dat in een eeuwigdurende wals verstrikt is geraakt. Zij zijn een verbeelding van die melancholie.


Liddell ziet een theatervoorstelling als een klaagzang. Als een duister gedicht, dat pas kan ontstaan als ze zich helemaal afzondert. Dan begint ze te zoeken in zichzelf naar de gevoelens die ze het meest veracht. Die voeden haar bij het schrijven.


Ze noemt haar werk 'pornografie voor de ziel'. Omdat ze het donkerste uit het menselijk bewustzijn toont. 'Alles wat onze ouders ons hebben aangeleerd verborgen te houden. Alles wat je als beschaafd mens niet publiekelijk in onze maatschappij kan tonen, dat zet ik op het toneel.' Ze voelt zich verwant met kunstenaars als Francis Bacon en Ingmar Bergman.


Het doel is niet om publiek te shockeren. Ze wil dat toeschouwers die donkere en lelijke gevoelens bij zichzelf leren herkennen en begrijpen. 'Als iemand door mijn werk geshockeerd is, dan betekent dat dat hij of zij niet in contact staat met zichzelf. Dat hij buiten de realiteit leeft', zegt ze streng. Ze wil dat haar voorstellingen gezien worden als poëzie, niet als horror.


Toeschouwers moeten na afloop vertrekken met een 'intieme ervaring'. Nu haar populariteit de laatste jaren snel stijgt, worden de theaterzalen groter en groter. Maar dat gaat niet ten koste van de intimiteit, vindt ze. 'Hoe groter het publiek, hoe meer kracht het mij geeft. Een performance voelt als een rockconcert. Zodra ik daar sta, verander ik in een beest. Hoe groter het publiek, hoe groter ook mijn genot. Op toneel ben ik een duivel.'


Dat is volgens haar geen bewuste mystificatie. 'De duivel die je ziet op het podium, dat is mijn werkelijke verschijningsvorm. Dat is niet iets wat ik word, maar wat ik ben. In tegenstelling tot nu. Zoals ik hier zit, rustig en beleefd jouw vragen beantwoordend, dit ben ik niet echt. Nu draag ik een masker.'


Atra Bilis Teatro


In 1993 richtte Angélica Liddell haar eigen groep op in Madrid. De naam Atra Bilis verwijst naar zwart gal. Een overvloed in het lichaam daarvan werd in de oudheid gezien als de oorzaak van melancholie. Liddell schreef, regisseerde en speelde in meer dan twintig voorstellingen en won Spaanse prijzen. Haar internationale doorbraak kwam in 2010 op het Festival van Avignon, met twee producties: La casa de la fuerza, een aanklacht tegen geweld tegen vrouwen. En El año de Ricardo, een bewerking van Shakespeares Richard III tot een furieuze tirade tegen alle vormen van politiek en machtsmisbruik.


Todo el cielo sobre la tierra: El sindrome de Wendy door Atra Bilis Teatro, tekst en regie: Angélica Liddell. 15 en 16/11, Stadsschouwburg, Amsterdam. ssba.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden