Duitste Campagne

HOEZEER de Duitse christen-democraten en eigenlijk heel Duitsland worden gebiologeerd door de eeuwige lijsttrekker bleek woensdagmiddag, direct na afloop van het CDU-congres....

De commotie is sindsdien en tot op heden enorm. Woensdagmiddag meldden zich reeds de eerste Duitse duiders, die menen dat Kohl een historische verklaring had afgelegd. Alsof zij de verkiezingen van september 1998 al hadden gewonnen, wisten enkele prominente CDU-vertegenwoordigers zeker dat zij als gevolg van Kohls woorden dús rondom de eeuwwisseling op een nieuwe regeringsleider konden rekenen.

De oppositie begon prompt opnieuw te rekenen en kwam tot de conclusie dat de regeringscoalitie thans twee lijsttrekkers heeft. Dat is een zwaktebod, zei de SPD-centrale in Bonn, om vervolgens het voordeel te beargumenteren dat de sociaal-democraten zelf nog helemaal geen officiële kanselierskandidaat hebben.

De enkeling die eerder deze week nogal gewaagd het CDU-congres vergeleek met de geregisseerde bijeenkomsten van de Oost-Duitse SED werd donderdag op haar wenken bediend: alsof het door een staatsorgaan was gedicteerd, hadden alle kranten, van Neues Deutschland tot Frankfurter Allgemeine, Süddeutsche tot aan Bild, een letterlijk identieke openingskop op de voorpagina: 'Kohl wenst Schäuble als opvolger'.

Even fascinerend is dat vervolgens niemand precies weet wat daaraan zo bijzonder is. Schäuble heet immers niet voor niets sinds de Duitse vereniging 'kroonprins'; inzetbaar op alle strategische posten, want intelligent en altijd loyaal naar de partijvoorzitter. Hij was fractiemanager, chef van de kanselarij, onderhandelaar met de DDR voor het eenheidsverdrag en minister van Binnenlandse Zaken. Sinds eind 1991 leidt hij vanuit zijn rolstoel met ijzeren hand de gecompliceerde fractie van CDU en Beierse CSU.

Dat hij Kohls kroonprins is, werd ten overvloede in januari dit jaar onderstreept door het CDU-duo zelf. De een verklaarde dat hij wel wilde en dat zijn rolstoel geen handicap hoeft te zijn voor het kanselierschap, en de ander ontruimde zijn bureau om zich samen met zijn kroonprins zo overtuigend mogelijk met zijn potentiële opvolger te kunnen laten fotograferen ten behoeve van een populair weekblad.

De boodschap was en is nog steeds duidelijk: de grootste regeringspartij heeft meer te bieden dan Kohl alleen. De partijvoorzitter en kanselier zei het notabene zelf afgelopen woensdag voor de tv in alle duidelijkheid nog eens een keer: 'Mijn mening over hem is iedereen al lang bekend, iedereen weet dat ik zou willen dat Wolfgang Schäuble ooit bondskanselier wordt.'

Niettemin: paniek alom. Ineens leek ook vergeten wat partijsecretaris Hintze van de CDU een dag eerder had verzekerd, zonder enige twijfel na afspraak met de voorzitter. De lakei verzekerde dat Helmut Kohl in geval van een vijfde verkiezingsoverwinning de gehele nieuwe kabinetsperiode tot het einde van het jaar 2002 zal uitzitten.

De bizarre opwinding kan niet anders dan te maken hebben met het plotselinge besef dat ook het tijdperk Kohl niet oneindig is. Uit een mengeling van angst en vrees, maar tevens opluchting en hoop wordt collectief vastgesteld dat de monarch het zelf heeft gezegd. Niets meer, niets minder. Het is een niet echt geruststellende reactie voor een land dat zo onzeker opereert en niet precies weet wat het aan moet met zijn door de vereniging ontstane grootte.

Het conservatieve kamp put zich uit in vage beschouwingen over de tijd daarna. Krijgt Duitsland het net zo voor z'n kiezen als Groot-Brittannië en Frankrijk? Of als Italië, met haar zelfs door communisten bemande regering?

Hopelijk niet, en als de huidige coalitie verliest, kan er altijd nog een monsterverbond tussen SPD en CDU komen. Onder leiding uiteraard van Schäuble, die immers volgens de Frankfurter Allgemeine in Leipzig 'alle gedelegeerden en journalisten boeide met een zelden eerder vertoonde congresrede'. Maar niet heus, moeten we er als aandachtige toehoorder aan toe voegen.

De partijen ter linker zijde zien hun kansen om onduidelijke redenen ineens gestegen. Alleen maar omdat Kohl heeft herbevestigd dat er ook na hem nog leven mogelijk is.

Het allerleukste van dit onverwachte herfsttheater is het niet onbelangrijke feit dat Kohl heeft gezwegen over het tijdstip dat Schäuble hem mag opvolgen. Dat belooft de komende elf maanden - want zo lang gaat de verkiezingscampagne duren - nog veel overbodige speculaties en politieke analyse.

Een van de vele voormalige woordvoerders van Kohl, Peter Boenisch, probeerde gisteren eveneens 'de nieuwe situatie' te duiden. Hij kwam er niet uit en eindigde zijn gastcommentaar als volgt: 'De kanselier heeft duidelijk en eerlijk gesproken. Echter: de beslissing ligt uiteindelijk bij de kiezer.'

Hij had eraan kunnen toevoegen: 'En Kohl wint opnieuw; hij blijft kanselier tot eind 2002, omdat we met z'n allen bang zijn voor veranderingen.'

Willem Beusekamp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden