Duitsland wordt dommer en dikker

Non-fictie Door domme uitspraken van de auteur werd Sarrazins boek over Duitsland al voor verschijning afgebrand. Ten onrechte.Door Hans Wansink

Hans Wansink

Het rapport heette A Nation at Risk en werd in 1983 opgesteld in opdracht van het ministerie van Onderwijs van de Verenigde Staten. Het sloeg indertijd in als een granaat. A Nation at Risk maakte gewag van een 'vloedgolf van middelmatigheid die onze toekomst als natie en volk bedreigt. We hebben op onderwijsgebied een daad van eenzijdige ontwapening gepleegd. Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid groeit een generatie op die minder weet dan de vorige.'


Het opleidingspeil van de afgestudeerden in Amerika lag in de jaren tachtig inderdaad lager dan dat van de generatie van de jaren vijftig en zestig. Het rapport constateerde dat Amerika om deze reden voorbijgestreefd werd door Japan, Zuid-Korea en West-Duitsland. Van alle 17-jarigen bleek 13 procent functioneel analfabeet en van de anderstaligen onder hen maar liefst 40 procent.


A Nation at Risk heeft geleid tot een brede maatschappelijke discussie en uiteindelijk tot een omvangrijk programma van investeringen in het Amerikaanse onderwijs, het invoeren van hogere standaarden en het opkrikken van de status van het beroep van leraar.


Duitsland heeft nu ook zijn Nation at Risk, en het is opnieuw als een bom ingeslagen. Het boek heet omineus Deutschland schafft sich ab. Er zijn sinds het verschijnen op 30 augustus al meer dan een miljoen exemplaren van verkocht. De stelling van de schrijver, de econoom en sociaal-democraat Thilo Sarrazin, is kort gezegd dat Duitsland steeds dommer en dikker wordt, terwijl de rest van de wereld steeds slimmer en competitiever wordt.


De discipline, de wil om hard te werken en uit te blinken die Duitsland na 1945 binnen twintig jaar op economisch, cultureel en wetenschappelijk gebied terugbracht in de wereldtop, is volkomen zoek. In het onderwijs regeert de middelmaat; Duitsland heeft geen enkele topuniversiteit meer. Negen van de tien schoolverlaters blijkt na het eindexamen ongeschikt om een bètastudie tot een goed einde te brengen.


Sarrazin (65) denkt met weemoed terug aan zijn gymnasiumtijd, toen er behalve Latijn ook Grieks en Hebreeuws op het programma stond.


Discussies over de kwaliteit van het onderwijs krijgen een scherp randje als je de schoolresultaten gaat uitsplitsen naar bevolkingsgroep. Hoe goed en toegankelijk de scholen en universiteiten ook zijn voor leerlingen uit minder bevoorrechte milieus, gelijke kansen leiden onvermijdelijk tot ongelijke uitkomsten. Erfelijke aanleg bepaalt immers meer dan de helft van de onderwijsprestaties. Omgevingsfactoren als opvoeding, tradities en familieomstandigheden, door de Franse socioloog Pierre Bourdieu benoemd als cultureel kapitaal, versterken die ongelijkheid. Vandaar dat kinderen van academici oververtegenwoordigd blijven aan de universiteit.


Sarrazin beklaagt zich niet alleen over het Duitse onderwijs, maar ook over het feit dat hoogopgeleide Duitsers al decennialang gemiddeld nauwelijks meer dan één kind per gezin krijgen.


Het krimpende reservoir aan talent wordt gedeeltelijk aangevuld door migranten: nieuwe Duitsers die uit Rusland, Europa en Azië zijn binnengekomen, doen het uitstekend. De, vooral Turkse, migranten uit moslimlanden doen het veel slechter. Die spreken vaak in de derde generatie nog niet behoorlijk Duits, maken vaak hun opleiding niet af en zijn zwaar oververtegenwoordigd in de bijstand en in de criminaliteitsstatistieken. En ze krijgen gemiddeld bijna twee keer zoveel kinderen als autochtone Duitsers.


Dit alles is voor Nederlanders niet echt opzienbarend, maar voor Duitsers wel. Want de politiek-publicitaire klasse van Duitsland wil niks weten van slecht nieuws over de integratie van moslimmigranten.


Sarrazin is de eerste die het ontstaan van parallelle moslimgemeenschappen in kaart brengt, het falende uitkeringsstelsel op de politieke agenda plaatst en aan de hand van onder anderen Paul Scheffer en Ayaan Hirsi Ali het integratiedebat in Duitsland introduceert. Noodgedwongen is Deutschland schafft sich ab een aanklacht tegen de politieke correctheid die het land in zijn greep heeft.


Tijdens zijn glanzende carrière als topambtenaar heeft Sarrazin zich gedeisd gehouden, maar toen hij als wethouder financiën in Berlijn een solide reputatie als saneerder had opgebouwd, begon hij vrijuit te spreken.


Zo stelde hij de vetzucht bij de Duitse tokkies aan de kaak door middel van een door hem zelf bedacht gezond dieet, dat elke bijstandstrekker gemakkelijk kon betalen. Hij prees de Rotterdamse aanpak, waarbij je een tegenprestatie moet leveren voor je uitkering.


Sarrazin deed ook domme uitspraken, zoals zijn bewering dat 'elke bevolkingsgroep, zoals de Joden of de Basken, een eigen gen heeft'. Een onjuiste bewering, die Sarrazin ook heeft teruggenomen, maar die wel voor de Duitse pers het startsignaal was voor een demoniseringscampagne. Sarrazin was een nazi, een racist en zijn boek werd al veroordeeld voordat het verschenen was.


Na de publicatie van Deutschland schafft sich ab, dat door de meeste recensenten met grond gelijk werd gemaakt, werd hij geschorst als bestuurder van de Bundesbank. Twee weken later hield hij de eer aan zichzelf en stapte op. De voorzitter van de SPD, de zusterpartij van de PvdA waarvan Sarrazin al 37 jaar lid is, wil hem royeren. Ook bondskanselier Merkel (CDU) verklaarde dat Sarrazin Duitsland 'geen goede dienst' had bewezen.


Maar de politiek-publicitaire klasse had buiten het volk gerekend. Het afblaffen van politieke tegenstanders als nazi's blijkt 65 jaar na de oorlog juist averechts te werken. De heersende opvatting is dat 'die man in de kern gewoon gelijk heeft'. Op amazon.de domineren de recensies met vijf sterren. De partijkantoren van de SPD en de CDU worden bedolven onder de protesten tegen de verkettering van Sarrazin.


Als gevolg van deze volksopstand zijn de eerste terugtrekkende bewegingen waarneembaar. Wetenschappers gaan ineens ijverig de vele tabellen en voetnoten in Deutschland schafft sich ab napluizen. Journalisten begeven zich massaal naar de Berlijnse migrantenwijk Neukölln, die door Sarrazin als afschrikwekkend voorbeeld ten tonele wordt gevoerd. In sommige media krijgt Sarrazin voor het eerst de kans uit te praten.


Thilo Sarrazin wil trots kunnen zijn op de Duitse cultuur. Hij stelt de impotentie om die te consolideren aan de kaak. Dat is een cesuur met de naoorlogse politieke traditie, die stipuleerde dat de Duitse natie als het ware moest oplossen in een verenigd Europa.


Sarrazin is geen populist. Hij wil geen nieuwe partij stichten. Geert Wilders komt in het boek niet voor. De politieke agenda die hij ontvouwt, is voor het Nederland van Rutte middle of the road. Zijnwildste voorstel - half serieus - is het toekennen van een premie van 50 duizend euro voor elk kind dat een afgestudeerde moeder voor haar dertigste ter wereld brengt. Deze fokpremie voor academische vrouwen is budgettair neutraal, want ze komt in de plaats van 25 jaar kinderbijslag (die in Duitsland oploopt tot 55. 500 euro per kind). Een verderfelijke vorm van bevolkingspolitiek? Wie dat denkt, heeft weinig vertrouwen in het vermogen van de Akademikerinnen hun leven naar eigen inzicht in te richten.



CV

1945


Geboren op 12 februari in Gera, Thüringen


1967


Begin studie economie, na het vervullen van de dienstplicht


1973


Promotie magna cum laude. Aanstelling als onderzoeker bij de Friedrich-Ebert-Stiftung, wetenschappelijk bureau SPD


1975


Ambtenaar ministerie van Financiën, Bonn


1989-1990


Leidt de financiële afwikkeling van de hereniging met Oost-Duitsland


1991


Staatssecretaris van Financiën in deelstaat Rijnland-Palts


1997


Leider Treuhandanstalt, de Duitse instelling die was belast met het privatiseren van de economie van de voormalige DDR


2000


Bestuurder Duitse Spoorwegen


2002


Wethouder van Financiën van Berlijn


2009- 2010


Bestuurder Bundesbank, de Duitse centrale bank


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden