Duitsland wil Turks toetredingsproces tot EU versnellen

De Duitse bondskanselier Angela Merkel zal zich sterk maken voor het heropenen van de toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Turkije. Dat beloofde ze zondag in Istanbul aan de Turkse president Recep Erdogan. In ruil daarvoor hoopt Merkel op Turkse hulp bij het oplossen van de Europese vluchtelingencrisis.

Angela Merkel en Recep Tayyip Erdo¿an Beeld reuters

Zo'n geste van Duitsland aan Turkije was tot een maand geleden ondenkbaar. Merkel en Erdogan konden niet meer met elkaar door een deur sinds de zomer van 2013, toen Erdogan de politie op bloedige wijze een einde liet maken aan demonstraties in Istanbul.

Maar de vluchtelingencrisis heeft alles veranderd. In Europa en vooral in Duitsland is de nood zo hoog dat principes het afleggen tegen pragmatisme. Dat maakten Merkels met een toeschietelijke glimlach uitgesproken woorden in Istanbul zonneklaar.

Ze sprak met zowel Erdogan als premier Ahmet Davutoglu. Dat deed ze drie dagen na het akkoord tussen Turkije en de EU, waarin staat dat de Turken meer Europees geld krijgen naarmate ze meer vluchtelingen vasthouden. Ook beloofden de EU-leiders een versoepeling van de Turkse visumregeling. Merkel beklemtoonde zich ook voor die belofte hard te maken.

De vliegreis naar Istanbul was niet bepaald de meest zorgeloze die Merkel in tien jaar kanselierschap heeft gemaakt. Ze weet dat haar populariteit daalt nu de vluchtelingenaantallen in Duitsland stijgen. Ze weet dat ze onder vuur ligt in haar eigen partij. Terwijl Merkel met Erdogan vergaderde, kwam in Berlijn de jongerenafdeling van het CDU met een plan om een limiet aan het aantal vluchtelingen te stellen - iets waartegen Merkel zich met hand en tand verweert.

Verkiezingszege door Europa?

Een deal met Turkije over vluchtelingen is verdedigbaar. Maar de EU moet zich niet laten misbruiken, schrijft Arnout Brouwers in het Volkskrantcommentaar (+).

Zeldzame kans

Merkel weet dat een deal met Turkije, met als gevolg een daadwerkelijke terugloop van het aantal vluchtelingen in Duitsland, een zeldzame kans biedt om zichzelf te rehabiliteren. Ze weet ook dat deze tactiek haar dicht langs een politiek ravijn voert - niet in de laatste plaats doordat haar eigen partij CDU-CSU traditioneel een felle tegenstander van het Turkse EU-lidmaatschap is. Als het Turkije-plan mislukt, wordt de positie van Merkel wellicht onhoudbaar, meenden analisten dit weekend.

Erdogan leek in het bezoek van Merkel een buitenkans te zien om het geostrategische belang van zijn land in deze kwestie ten volste te benutten. Van de vluchtelingen die dagelijks de EU-grenzen overschrijden, komt 90 procent binnen via Turkije. De tot voor kort door EU-leiders verguisde Turkse president moet zich eerst in Brussel en nu in eigen land als een kind in een snoepwinkel hebben gevoeld. Ze konden bedelen wat ze wilden - hij stelde de eisen.

Dat bleek ook uit de woorden van premier Davutoglu na de persconferentie. Hij zei dat Turkije bereid was 'de EU te helpen', maar dat er nog geen overeenstemming was.

Op 1 november, over een kleine twee weken, kiest Turkije een nieuw parlement, voor de tweede keer binnen vijf maanden. In juni verloor de AKP-partij van Erdogan onverwacht haar overmacht, ten faveure van de Koerdische partij HDP. Volgens de Duitse oppositiepartijen De Groenen en Die Linke is Merkels bezoek aan Istanbul hoe dan ook een politieke steun in de rug van de uiterst omstreden Turkse leider; de man die de democratie, de rechtsstaat en de persvrijheid uitholde, en de oorlog in Syrië lijkt te gebruiken als dekmantel voor zijn strijd tegen de Koerden.

De Duits bondskanslier Merkel en de Turkse premier Davutoglu. Beeld reuters

'Een smerige deal', noemde De Groenen-politica Claudia Roth, vicevoorzitter van het Duitse parlement, de Europees-Turkse deal. Ook SPD-politicus en voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz sprak van 'uitverkoop van de Europese normen en waarden.'

In een poging korte metten te maken met de haar aangewreven vriendschappelijkheid met het Turkse staatshoofd, gebruikte Merkel voor haar doen harde taal: het was potverdorie haar plicht nu met Erdogan te gaan praten, zei ze. 'Omdat de vluchtelingencrisis nu een oplossing behoeft en vluchtelingen zich niet aan verkiezingsagenda's houden.'

Daarin heeft Merkel gelijk. Nu Hongarije de grens met Kroatië sinds dit weekeinde hermetisch heeft gesloten, komen per dag 2.500 vluchtelingen in Slovenië aan. Premier Miro Cerar verklaarde de vluchtelingen alleen toegang tot zijn land te bieden zolang Oostenrijk en Duitsland hun grenzen open houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden