Duitsland wil geen Nederland worden

'Wütendes Volk will jetzt einen starken Führer'. Met deze kop presenteerde De Süddeutsche Zeitung vorige week alarmerende onderzoeksuitkomsten van de Universiteit van Heidelberg en het Duitse marktonderzoeksbureau Ipsos. De Duitse bevolking heeft het helemaal gehad met de gevestigde politiek. Men is niet bang, maar boos. Woedend. De kanselierskandidaten Angela Merkel en Peer Steinbrück - één pot nat - vindt men maar slappe leiders. Steeds maar weer verschaffen zij Griekenland nieuwe kredieten. Ze laten Roma-migranten het Ruhrgebied onveilig maken. En de Duitse burgers afluisteren door Angelsaksische veiligheidsdiensten. Zo kan het niet langer. Wij willen een sterke Duitse leider. Geen pappen en nathouden. Doorpakken. Klartext! Klarhandeln!


De slimme lezer heeft het allang door: dit is totaal verzonnen. Dat is te zeggen: wel voor Duitsland, niet voor Nederland. 'Boos volk wil nu een sterke leider', was weldegelijk de kop waarmee verzetskrant Trouw de heftige uitkomsten van een Kieskompas/VU-onderzoek naar de emotionele staat van Nederland naar buiten bracht. De Nederlandse burger is niet bang, niet verdrietig, maar boos. Veel burgers walgen van de huidige politiek en willen een leider die knopen doorhakt. Vooral ouderen, vrouwen en lager opgeleiden schijnen dit te willen. Tja.


De lastige vraag is hoe alarmerend-serieus we dit soort onderzoek moeten nemen. Nederland en sterke leiders? Daarvoor moeten we terug naar de Batavieren! Maar zoveel is zeker: wanneer onder de Duitse bevolking zo'n enorme autoritaire gezindheid zou zijn gemeten, dan was er een huiveringwekkend schokeffect door Europa heen gegaan. In alle analyses zouden onmiddellijk het W- en en H-woord opduiken: de W van Weimar en de H van Hitler. Direct zou de Duitsland-angst weer bezit hebben genomen van de omringende kleine buurlanden.


Het is de grote verdienste van vooral Bondskanselier Angela Merkel dat de politiek-maatschappelijke atmosfeer in Duitsland totaal anders is. Duitsland straalt rust en stabiliteit uit. Het speelt op zeker. Het is een tikje degelijk, saai, traditioneel, maar het land oogt een stuk minder verweesd en de weg kwijt dan Nederland. In persoon representeert Mutti Merkel een land dat zich het hoofd niet gek laat maken. Laptop und Lederhose, Energiewende und Heimatmusik: het loopt elkaar niet in de weg.


Duitsland zit redelijk lekker in zijn vel. Het gaat economisch, sportief (Bayern München) en qua internationale invloed voor de wind. Berlijn is cool, maar zelfs de weinig sexy Duitse verkiezingscampagne wordt in Nederland beter dan ooit gevolgd. In de Amsterdamse Melkweg wordt komende zondagavond een Kanzlernacht georganiseerd, een ode aan Liebe Deutschland.


Jarenlang werd Duitsland op seminars in Londen en Washington verguisd. Het werd bespot als dinosaurus van de industriële samenleving, met een coolfactor van -100. Gedoemd ten onder te gaan in de global ratrace. Hoe anders is dat nu? Duitsland is de onbetwiste politiek-economische aanvoerder van Europa. Tegen wil en dank.


Maar waar men zich zorgen over moet maken, is dat Duitsland meer en meer het oog van de orkaan wordt. Het raakt omsingeld door de demonen van de geschiedenis, waartegen het moderne Duitsland juist zo'n succesvolle strijd voerde. De naoorlogse politiek-maatschappelijke orde staat op wankelen, en Duitsland ziet dat, met stijgende paniek, om zich heen plaatsgrijpen. Bijvoorbeeld in Nederland.


Voor Duitsland zijn wij zijn nu het omgekeerde gidsland. De voorwaarschuwing. Het grote angstvoorbeeld. Duitsland zal er alles aan doen geen Nederland te worden. Ga maar na. Hoe zou Merkel's CDU - het grote stabiliteitsanker van de Duitse politiek - aankijken tegen de ingestorte christen-democratie in Nederland (en België en Italië), ja tegen de algehele implosie van het politieke midden? Wat zou Duitsland vinden van de wild om zich heen grijpende euroscepsis in Nederland en de opmars van nieuw patriottisme? Hoe beoordeelt het de klempositie van de middengroepen - de heilige gesellschaftliche Mitte - binnen de nieuwe ongelijkheden van de globalisering? En dan is er nu ook nog de Nederlandse roep om een sterke leider. Het zal dit allemaal - terecht of niet - waarnemen als een terugkeer van de demonen uit de geschiedenis: nationalisme, vreemdelingenhaat, anti-democratische gezindheid.


Duitsland zal er alles aan doen om geen Nederland te worden. Dat is, vrees ik, uiteindelijk ook in het Nederlands belang. Liebe Deutschland. Liebe Angela Merkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden