Duitsland werkt tolplannen uit

Nog voor Angela Merkel haar Grote Coalitie rond heeft, heeft ze op een aansprekend dossier een draai gemaakt. Plots is zij vóór het heffen van tol voor buitenlandse auto's. De SPD is tegen.

BERLIJN - De kans dat buitenlanders, dus ook Nederlanders, over enige tijd tol moeten betalen voor het gebruik van het Duitse wegennet, wordt steeds groter. Het ministerie van Verkeer werkt momenteel plannen uit. Tegenstanders beschuldigen bondskanselier Merkel van 'kiezersbedrog'. Tijdens de recente verkiezingscampagne wees ze invoering van een 'Pkw-Maut', tol voor personenauto's, resoluut af.


De Duitsers willen het 'Oostenrijkse' systeem invoeren. Er komen vignetten voor tien dagen (rond de 10 euro), twee maanden en een jaar. Een jaarkaart zou 100 euro gaan kosten. Voor de Nederlander die in de toekomst net over de grens in Bad Bentheim een kop koffie met een taartje wil nuttigen, wordt zo'n uitstapje dus een dure grap.


Omdat de EU niet toestaat dat alleen bij buitenlandse automobilisten tol wordt geheven, moeten ook de Duitsers in de toekomst een vignet kopen en achter hun voorruit plakken. Zij krijgen compensatie in de vorm van een lagere wegenbelasting. Brussel zou hier geen bezwaar tegen hebben.


'Tol voor buitenlanders' was een verkiezingsleus van de CSU, de zusterpartij uit Beieren van Merkels CDU. Voorman Horst Seehofer scoorde met dit voorstel bij zijn achterban. Het bleek een echte 'Wahlkampfschlager' aan de stamtafel. De inwoners van de Zuid-Duitse staat ergeren zich eraan dat zij in buurlanden verplicht tol moeten betalen, terwijl Tsjechen, Oostenrijkers, Italianen, Slovenen en Zwitsers op hun beurt vrijuit kunnen rijden op de Duitse autowegen.


Het is bovendien veel Duitsers een doorn in het oog dat wegen en bruggen er zo slecht bijliggen. Alleen al eentiende van de veertigduizend autowegbruggen is aan renovatie toe. Jaarlijks is de komende vijftien jaar, naast de vaste investeringen van 19 miljard euro, ruim 7 miljard extra nodig voor dat noodzakelijke onderhoud.


De Duitse automobilisten brengen jaarlijks 53 miljard op aan wegenbelasting en accijns op brandstof. Binnen dat bedrag valt ook de tol die Duitse en buitenlandse vrachtwagens nu al verplicht betalen. Het grootste deel van die 53 miljard gaat naar de algemene middelen, 'slechts' 19 miljard vloeit terug naar de infrastructuur.


De Duitse automobilistenbond ADAC, een belangrijke lobbyist in Berlijn, is tegen het invoeren van tol. De compensatie voor de Duitsers zal nooit honderd procent zijn, aldus een woordvoerder, dus zullen de eigen inwoners, ondanks de belofte van Seehofer, toch weer hogere kosten voor hun kiezen krijgen. De ADAC vindt het eerlijker om meer geld van de nu al door automobilisten opgebrachte 53 miljard in onderhoud van wegen en bruggen te steken. Bovendien, zegt de ADAC, kost een tolsysteem in stand houden jaarlijks ook weer vele tientallen miljoenen euro's. Het is maar de vraag of dat meer is dan jaarlijks binnenkomt uit tolheffing. Uiteindelijk levert de PKW-Maut voor buitenlandse chauffeurs jaarlijks 700 miljoen euro op. 5 procent van alle wegengebruikers in Duitsland komt uit het buitenland.


Bondskanselier Angela Merkel toonde zich in verkiezingstijd een tegenstander. Zij zei dat ook in het tv-debat met SPD-kandidaat Peer Steinbrück. Nu is ze om. De SPD blijft tegen.


CDU, CSU en SPD onderhandelen over een te vormen 'Grote Coalitie'.


Tol heffen kan onder meer op deze vijf manieren. Met voorbeelden van landen waar dit al gebeurt.

Door Ties Brock

TOLPOORTEN

Onder meer in Frankrijk en Italië


Het klassieke systeem om de bestuurder te laten opdraaien voor weggebruik: stoppen voor de slagboom en afrekenen. Contant of met de betaalkaart. Reizigers komen de tolstations tegen op veel Europese snelwegen, vooral bij kostbare trajecten als de Sontbrug tussen Denemarken en Zweden. In Nederland kennen we de poortjes van de Westerscheldetunnel en van de Kiltunnel bij Dordrecht. Een probleem van het tolpoortje zijn de onvermijdelijke opstoppingen bij drukte. Buitenlanders ondervinden extra hinder. Op de Franse wegen staan zij in vakantieperioden in rijen voor de slagboom, terwijl Franse bestuurders zonder stoppen onder een oranje T doorrijden. De reden: zij hebben een kastje in de auto. Doorrijden verzekerd. Voor toeristen wegen de kosten niet op tegen de baten.


VIGNETTEN

Oostenrijk en Zwitserland


Buitenlandse bestuurders moeten in veel landen in Midden-Europa een vignet kopen voor op de voorruit. Een grof systeem, omdat de hoogte van de heffing niet samenhangt met het aantal kilometers. In bijvoorbeeld Oostenrijk en Zwitserland moet een autobezitter ouderwets een sticker op de voorruit plakken. Blijkt het vignet bij controle (ook met mobiele camera's) te ontbreken, dan moet de bestuurder diep in de buidel tasten. Een Hongaars vignet kun je op internet kopen. Door online-kentekenregistratie en -betaling is het plakken van stickers niet nodig. Vrachtwagenchauffeurs kennen dit systeem uit andere landen die met vignetten werken. Voor sommige stukken weg, zoals de Sint-Bernardtunnel in Zwitserland, moeten bestuurders ondanks een vignet tol betalen.


MILIEUSTICKERS

Duitse en Italiaanse steden en Londen


Om milieu- en fileproblemen te verminderen moeten bestuurders in sommige steden een heffing betalen. Een goede maatregel tegen opstopping, zegt hoogleraar transportbeleid Bert van Wee. 'Iedere Engelsman een vignet verkopen is onzin, maar een kordonheffing rond the place to be vermindert overlast.' In Londen betaal je 10 pond per dag als je het gebied in rijdt, of je nu een pakje sigaretten haalt of de hele binnenstad doorkruist. In Duitsland is een milieusticker in tientallen steden verplicht. Athene gaat nog verder: om smog te voorkomen is het centrum op even dagen toegankelijk voor voertuigen met een even laatste kentekencijfer en op oneven dagen voor oneven nummers. Het geldt ook buitenlandse auto's.


BRANDSTOFACCIJNS

Nederland


Nederland kent nauwelijks tolwegen. Wel is het kampioen brandstofaccijnzen. De heffingen bedragen voor benzine 74 cent per liter en voor benzine 44 cent. Uit de opbrengsten financiert de staat onder meer het wegennet. Wat betreft kosten en CO2-reductie een effectief stelsel, zegt hoogleraar Van Wee. 'En eerlijk: de zuinigheid van de motor en de afgelegde kilometers zijn in de kosten voor de gebruiker meegenomen.' Wel is de brandstofheffing door grenseffecten beperkt effectief. Van Wee: 'Je kunt niet te veel uit de pas lopen. Nederland is een klein land met lange grenzen. Er is een risico dat men in het buitenland gaat tanken.' Een psychologisch probleem is dat opbrengsten niet direct terugkomen bij de bestuurder. 'Accijnsinkomsten vloeien naar de algemene middelen. Op een tolweg in Frankrijk is het duidelijker: ik betaal, dus ik mag hier rijden.'


KENTEKENCAMERA'S

Portugal en Noorwegen


De oplossing voor slagboomellende. Camera's registreren de nummerplaten van passerende voertuigen. Daardoor hoeven bestuurders niet te remmen voor een tolstation. De te betalen heffing schrijft de wegbeheerder af van de rekening van de automobilist. In Portugal koppelt de toerist aan de grens zijn kenteken aan een creditcard, in Noorwegen doet hij dat online of bij de pomp. Kentekencamera's voorkomen extra brandstofverbruik door remmen en optrekken. In de verkeerde rij staan en te veel betalen is uitgesloten. Obstakels zijn de technische eisen en de administratieve rompslomp om kentekens aan bestuurders te koppelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden