Duitsland profiteert het meest van de lage eurokoers

Duitsland verdient eigenlijk een boete voor het overschrijden van de norm voor handelsoverschotten. De eurozone wordt onevenwichtiger.

Containeroverslag op de Rotterdamse Maasvlakte. De handelsoverschotten van Nederland en Duitsland zijn een probleem voor andere eurolanden. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Het Griekse gevaar is vooralsnog afgewend. Maar de fundamentele onevenwichtigheden in de eurozone worden steeds groter. Niet alleen blijven de schulden van bijna alle eurozonelanden stijgen, ook groeien de handelsoverschotten die landen als Nederland en vooral Duitsland hebben, terwijl juist in veel zuidelijke landen de tekorten stijgen.

Duitsland profiteert het meest van de lage eurokoers die deels wordt veroorzaakt door de zwakte van de economieën in het zuiden van Europa. Voormalig Fed-topman Ben Bernanke zegt dat Duitsland 'feest op kosten van de zuidelijke landen in de eurozone'. Hierbij wijst hij met name op de werkloosheidscijfers. In de eurozone zijn die gemiddeld opgelopen van 10 naar 11 procent. Maar in Duitsland is die nog niet eens de helft.

Voordelen

Adviesbureau McKinsey berekende eerder dat de voordelen van de eurozone in de eerste tien jaar fifty-fifty waren: de eerste 50 procent ging naar Duitsland, de andere 50 procent naar de zestien andere eurolanden van de muntunie.

Sinds de crisis zijn de voordelen voor Duitsland - en ook voor Nederland - toegenomen, terwijl de andere landen nu met de nadelen worden geconfronteerd. Voor Duitsland en Nederland is de euro te goedkoop, voor Spanje, Portugal en Ierland te duur. Sinds de crisis rijzen de handelsoverschotten van Duitsland en Nederland de pan uit. In mei is het Duitse handelsoverschot opgelopen tot 22,8 miljard euro - het hoogste bedrag ooit. Dat is gecorrigeerd voor seizoenseffecten 8,25 procent van het bbp, terwijl volgens de macro-economische afspraken binnen de eurozone een overschot van maximaal 6 procent is toegestaan.

Maar Duitsland doet niets om het overschot terug te dringen. De Europese Commissie heeft al sinds eind 2013 een onderzoek lopen. Maar het is de vraag of voorzitter Jean-Claude Juncker ook echt strafmaatregelen tegen Duitsland durft te nemen. In principe zou de commissie Duitsland hiervoor een boete van 0,1 procent van het bbp (2,4 miljard euro) kunnen opleggen, zeker omdat Duitsland al voor het vijfde achtereenvolgde jaar de norm overschrijdt.

Maar de commissie is bang dat ze hiermee de Duitse publieke opinie, die toch al vindt dat het land te veel betaalt voor Europa, in de gordijnen zal jagen.

Schuld eurolanden groeit sneller dan bbp

De staatsschuld van alle eurolanden bij elkaar kwam in het eerste kwartaal uit op 92,9 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dat is 0,9 procentpunt meer dan eind vorig jaar, meldde Eurostat woensdag. Dit betekent dat de schuld sneller is gegroeid dan het bbp.

Van de grote eurolanden zagen Frankrijk en Italië hun schuld als percentage van hun economie sterk oplopen. De Fransen staan voor 2.089 miljard euro in het krijt, wat neerkomt op 97,5 procent van het bbp. De Italiaanse overheidsschuld is opgelopen tot 2.184 miljard euro, ofwel 135 procent. In Duitsland verbeterde de schuldratio met een half procentpunt naar 74,4 procent. De Nederlandse schuld nam toe van 67,9 naar 68,9 procent van het bbp. Griekenland spant de kroon met een schuldratio van bijna 169 procent. Dat is wel lager dan eind 2014.

'Destructief'

Econoom Simon Tilford van de denktank Centre for European Reform stelde eerder: 'Duitsland moet worden beboet. Het land moet op dezelfde wijze worden behandeld als de landen die een te groot tekort hebben. Een groot overschot is dezelfde bedreiging voor de stabiliteit van de eurozone.'

Het IMF noemde het Duitse overschot vorige week 'destructief', omdat het hierdoor voor andere landen moeilijker wordt om uit het dal te klimmen. 'Het tekort is tussen de 3 en 6 procentpunten hoger dan wenselijk is. '

Volgens het IMF is de euro voor Duitsland eigenlijk 15 procent te goedkoop, hetgeen te maken heeft met de loonsverlagingen die in Duitsland werden doorgevoerd nadat de muntunie in 1999 was begonnen. Als Duitsland nu de mark had, zou het veel minder goederen kunnen exporteren naar landen als de VS en China.

Meer importeren

Het betekent niet dat Duitsland nu vrijwillig moet stoppen met exporteren. Bernanke: 'Niemand zegt dat de efficiency van de Duitse industrie en de kwaliteit van Duitse producten geen goede zaak is of dat Duitsland niet op de wereldwijde export mag concurreren. Het probleem is dat de Duitse economie ervoor kiest afhankelijk te zijn van de buitenlandse vraag in plaats van de binnenlandse. In een vaste wisselkoerssysteem zoals het eurogebied is dit ongezond, omdat hierdoor de vraag en exportgroei van de handelspartners wordt ondermijnd. Duitsland legt alle verantwoordelijkheid voor economisch herstel bij de landen die tekorten hebben. Die moeten dan een pijnlijk proces ondergaan van lagere reële lonen en koopkrachtverlies.'

In een normale federale staat worden onevenwichtigheden gecorrigeerd door kapitaaltransfers en arbeidsmobiliteit. Maar omdat in de eurozone geen politieke wil bestaat voor een federatie rest Duitsland niets anders dan meer te importeren. Zo niet, dan zou juist dit land volgens Bernanke de eurozone moeten verlaten.

Nederland

Ook het IMF oefent al langer kritiek uit op het Duitse budgettaire beleid. 'Berlijn zou meer moeten doen om de groei op langere termijn aan te zwengelen en de externe onevenwichtigheden te verminderen', aldus het IMF. Hierbij wordt gewezen op investeringen in de Duitse infrastructuur die vorig jaar halveerde. 'Als Duitsland meer importeert, kunnen andere eurolanden meer exporteren.' Duitsland profiteert volgens het IMF het meest van de lage olieprijs en de lage eurokoers, waardoor het de export steeds verder kan opvoeren.

Nederland heeft procentueel een nog hoger overschot dan Duitsland, maar minister Dijsselbloem voelt zich niet aangesproken door de kritiek. Ten eerste heeft Nederland nog altijd een begrotingstekort en geen overschot zoals Duitsland. En ten tweede heeft dit kabinet, anders dan Duitsland, de investeringen in de infrastructuur op peil gehouden.

Duitsland wijst de klacht dat ze feest viert op kosten van andere eurolanden af. De exportstijging is niet te danken aan meer vraag uit andere eurolanden, betoogt Berlijn,maar aan meer vraag uit derde landen zoals de VS en China.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden