Duitsland onderzoekt vervolging cabaretier na 'lastergedicht' over Erdogan

De Turkse president Recep Erdogan wil dat de Duitse justitie de cabaretier Jan Böhmermann vervolgt, omdat hij vindt dat Böhmermann hem heeft beledigd in een op tv voorgedragen gedicht. Hij heeft daartoe aangifte gedaan tegen de cabaretier. Verschillende ministeries onderzoeken nu of ze de cabaretier inderdaad zullen laten vervolgen door het Openbaar Ministerie. In dat geval gaat het erom vast te stellen of Böhmermann schuldig is. Het ministerie van Justitie is niet van plan hem te veroordelen.

Televisiekomiek Jan Böhmermann tijdens zijn voordracht van een hekeldicht op de Turkse president Erdogan. Beeld ZDF

De kwestie rond wat in Duitsland het 'lastergedicht' wordt genoemd, brengt kanselier Angela Merkel en haar regering in een pijnlijke spagaat tussen het verdedigen van de vrijheid van meningsuiting en het onderhouden van goede banden met Turkije, voor het stelpen van de vluchtelingenstroom onontbeerlijk.

'Domme zak, laf en bekrompen, is Erdogan de president', las Böhmermann op 31 maart voor in Neo Magazine Royal, een satirisch tv-programma op de publieke omroep ZDF. De 35-jarige cabaretier zat voor een grote Turkse vlag, in het pak en met uitgestreken gezicht, zoals Erdogan zelf tijdens persconferenties. Zijn stemgeluid was plechtig en monotoon, zoals dat van een kind dat een sinterklaasgedicht voordraagt:

'Het meest houdt hij van geiten neuken en minderheden onderdrukken, Koerden trappen, Christenen rammen. 'En 's avonds in plaats van slapen, orale seks met duizend schapen.' (de volledige tekst staat hier)

(tekst gaat verder onder de video)

Tweede keer in drie weken

Dat Erdogan niet zo te spreken was over dit profiel op rijm, zal weinigen verbazen. Maar kan hij satire in Duitsland verbieden? Dat lijkt zeer onwaarschijnlijk. Toch is het al de tweede keer in drie weken dat Erdogan dat probeert: ook de makers van het veel onschuldigere liedje Erdowie, Erdowo, Erdogan van een regionale publieke omroep wilde de Turkse president laten bestraffen.

Toen had de Duitse regering, ondanks de vluchtelingen, meteen een antwoord klaar: nee, aan de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid wordt in Duitsland niet getornd. Het gedicht van Böhmermann is een reactie op dat lied.

'Bewust kwetsend'

Maar nu was het Merkel zelf die vorige week uit eigen beweging in een telefoongesprek met de Turkse premier Ahmet Davutoglu liet weten de tekst van Böhmermann 'bewust kwestsend' te vinden. De uiterst ingewikkelde positie waarin de Duitse regering zich na het verzoek van Erdogan bevindt, valt Merkel dus tot op zekere hoogte zelf aan te rekenen.

De paragraaf op basis waarvan Böhmermann strafbaar zou kunnen blijken, is 103f in het Duitse wetboek van strafrecht, die het beledigen van een buitenlands staatshoofd verbiedt. De laatste keer dat het artikel werd gebruikt, was in 1967, toen leden van het linkse studentenprotest werden bestraft voor hun scheldkanonnades op de Sjah van Iran.

Nu splijt de vermeende strafbaarheid van Böhmermann het hele land. In een internetpetitie kreeg de cabaretier steun van 300 duizend Duitsers en ook Bild Zeitung nam het voor hem op. Maar het ZDF zelf haalde het flimpje van zijn website en van YouTube af omdat het 'niet aan de kwaliteitseisen voldoet die de zender aan satire stelt.' Veel andere media volgden dat voorbeeld.

Smakeloos of geniaal? Dat is de vraag die Böhmermann oproept. In deze kwestie, maar ook meer in het algemeen. Geniaal, oordeelde de jury de Grimme-prijs, van meest prestigieuze Duitse televisieprijs, die de cabaretier zaterdag kreeg. De man die in zijn nog niet eens zo lange carrière al vaak enfant terrible werd genoemd, kwam de prijs niet zelf ophalen, omdat de discussie rond zijn Erdogangedicht hem 'schokt in alles wat ik ooit heb geloofd.'

Toch speculeren Duitse media dit hoogoplopende debat precies is wat Böhmermann met zijn gedicht beoogde: een antwoord vinden op de vraag hoe serieus de Duitsers de vrijheid van meningsuiting nemen als er grote politieke belangen op het spel staan.

Mediacensuur in Turkije

In de tweede helft van 2015 dienden Turkse instanties 2.211 verwijderinsverzoeken in bij Twitter. Alleen Rusland komt met 1.735 verzoeken in de buurt. Lees hier meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden