Duitsland moet per 2038 afscheid nemen van kolen, adviseert commissie aan regering

De opwekking van energie in Duitsland uit kolen moet in 2038 helemaal zijn gestopt. Dat adviseert een door de overheid ingestelde commissie aan de regering. De commissie brengt het advies volgende week officieel uit, maar het is vandaag al bekend geworden. Volgt de regering het advies op, dan ligt Duitsland op koers om zijn klimaatdoelen voor 2030 te halen, in tegenstelling tot Nederland.

Beeld Belga

Het plan, uitgewerkt op 336 bladzijden, is ambitieuzer dan werd verwacht. De komende vier jaar, voor het einde van 2022, moeten centrales met een capaciteit van bij elkaar opgeteld 12,5 gigawatt van het net verdwijnen – dat alles parallel aan de sluiting van de laatste Duitse kernreactoren.

Eerst gaan de verouderde steen- en bruinkoolcentrales in de deelstaat Noordrijn Westfalen dicht. Daarna moeten voor 2030 een aantal centrales rond Leipzig sluiten, met een totale capaciteit van 6 megawatt. De hekkensluiters zullen de centrales in het uiterste oosten van de deelstaten Brandenburg en Saksen zijn.

Overwinning

Belangrijke milieuorganisaties zoals Greenpeace en de Bund für Umwelt und Naturschutz eisten aanvankelijk dat de Duitse kolencentrales al in 2030 hun laatste rookpluim zouden uitblazen. Daarvoor kregen ze de handen niet op elkaar. Toch wordt dit rapport, vooral vanwege de kickstart, gezien als overwinning voor het milieukamp. Een overwinning met een symbolische component, want het door bruinkoolwinning belaagde en door milieuactivisten bezette Hambachter Forst hoeft waarschijnlijk niet te worden gekapt.

De Kolencommissie, bestaande uit 28 vertegenwoordigers uit de industrie, de regionale politiek, het bedrijfsleven, de vakbonden en de milieuorganisaties, had de ondankbare taak de deels diametraal tegenovergestelde belangen van de deelnemers te verenigen. Voorzitter Roland Pofalla, CDU-politicus en vertrouweling van Angela Merkel, sprak zaterdagmorgen dan ook van een ‘historische dag.’

Duitsland heeft zich in 2015 voorgenomen de uitstoot van CO2 in 2030 met 62 procent te reduceren ten opzichte van 1990. De sluiting van kolencentrales is het belangrijkste middel om dat doel te bereiken. Nu wordt nog ongeveer eenderde van de Duitse stroom opgewekt uit kolen. Hoewel er sinds vorig jaar geen steenkool meer gedolven wordt in ons buurland, alleen nog bruinkool.

Regionale werkgelegenheid

De vier zogenaamde ‘kolendeelstaten’ - Noordrijn-Westalen, Brandenburg, Saksen-Anhalt en Saksen - wilden de centrales nog tot ten minste 2040 openhouden, vooral met oog op de regionale werkgelegenheid. In de centrales en de bruinkoolafgravingen werken 20 duizend mensen. Nog eens 40 duizend banen zijn indirect van kolen afhankelijk.

De getroffen deelstaten moeten daarom worden gecompenseerd met 40 miljard overheidsgeld, adviseert de commissie, verspreid over 20 jaar. Met dat geld zouden de deelstaten kunnen investeren in andersoortige werkgelegenheid en economische infrastructuur. Ook adviseert de commissie de verhuizing van overheidsinstellingen naar de kolenregio’s.

De door de commissie voorgestelde som is fiks hoger dan aan het begin van de onderhandelingen werd vermoed. Dat kan te maken hebben met de politieke component van de kolenkwestie. Het zwaartepunt van de Duitse bruinkoolindustrie ligt in de deelstaten Brandenburg en Saksen, waar komend najaar verkiezingen zijn. De rechts-nationalistische AfD, die zich profileert als beschermheer van de kolenindustrie en niet gelooft in de opwarming van het klimaat, maakt in beide deelstaten een reële kans om de grootste partij te worden.

Ook de elektriciteitsbedrijven moeten financieel gecompenseerd worden, vindt de commissie. Concrete bedragen daarvoor noemt het rapport niet.

‘Fatsoenlijk resultaat

Maar de eerste reacties uit de industrie zijn voorzichtig positief. De voorzitter van mijnbouwvakbonden, IG BCE, Michael Vassiliadis, spreekt in Der Spiegel van een ‘fatsoenlijk resultaat.’ Van energieleveranciers komen vergelijkbare geluiden.

Minister van Financiën Olaf Scholz (SPD) noemt het akkoord in de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung ‘goed nieuws’ en sprak van een ‘volledig nieuwe richting’ van de Duitse energievoorziening. Wel had Scholz voor het bereiken van het akkoord voorbehouden geuit over al te hoge compensatiegelden.

Kritiek komt uit de Lausitz, het gebied op de grens van Brandenburg en Saksen waar bruinkool de grootste werkgever is. De beheerder van de kolencentrales aldaar, de LEAG, is van mening dat de ‘toekomstplanning’ van het bedrijf en daarmee van de regio door dit rapport in gevaar komt.

Deze inschatting bevestigt econoom Oliver Holtemöller van het Leibnitz- Instituut voor economisch onderzoek in die Zeit. Hij schat dat er tot 2030 zo’n 15 duizend banen verloren zullen gaan in de kolenregio’s en dat de Lausitz daarvan het meeste zal merken. Hij vermoedt dat vooral jonge mensen uit die regio zullen wegtrekken en dat de frustratie bij de achterblijvers zal stijgen.

Verder wijst het Duitse bedrijfsleven al maanden op de hogere energiekosten die het sluiten van kolencentrales met zich meebrengt. Concrete en betrouwbare bedragen worden nergens genoemd, maar dat stroom in Duitsland  de komende jaren duurder wordt staat vast. Dat is nadelig voor particuliere consumenten, en kan een negatieve uitwerking hebben op het vestigingsklimaat voor bedrijven. Duitsers betalen sowieso meer voor hun stroom dan de meeste inwoners van de EU.

Ook zal de overheid meer geld moeten uitgeven aan de ontwikkeling en de opslag van duurzame energie. Nu ligt het aandeel zonne- en windenergie in Duitsland rond 25 procent, dubbel zoveel als in Nederland. Maar om de gesloten centrales te compenseren moet dat aandeel de komende decennia flink omhoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden