ANALYSE

'Duitsland is in oorlog met terrorisme, niet de islam'

Angela Merkel keerde eerder van vakantie terug voor haar weerwoord op de aanslagen. Sterre Lindhout trof een onwankelbare bondskanselier.

Angela Merkel in een overvolle persconferentie: 'Ik heb nooit gezegd dat het makkelijk zou zijn.' Beeld afp

Ze heeft nooit gezegd dat het makkelijk zou zijn, het opnemen van zoveel vluchtelingen. Daaraan herinnerde Angela Merkel donderdag een zaal vol journalisten. Dat vergt lef na een week met drie dodelijke aanslagen, waarvan er twee door vluchtelingen zijn gepleegd.

'Ik heb nooit gezegd dat het makkelijk zou zijn' - het klonk bijna als een provocatie. Vooral omdat het de opmaat bleek voor een zin waarvan velen dachten dat Merkel die niet meer zou durven uitspreken: Wir schaffen das.

Verzekering

Waarschijnlijk bedoelde de Duitse bondskanselier het niet eens provocatief. Ze bedoelde het zoals Merkel meestal dingen bedoelt - bezonnen, zakelijk, analytisch. Uit haar woorden sprak de teneur van 'tanden op elkaar, laat je niet van de wijs brengen'. Duitsland kan volgens haar de historische opgave, het opnemen van 1,3 miljoen vluchtelingen, nog steeds volbrengen.

Ze noemde het probleem wel bij de naam. Ze sprak van 'islamistische terreur' en van de dreiging die daarvanuit gaat. Haar minister van Binnenlandse Zaken, Thomas de Maizière, had steeds daaromheen gedraaid.

De kanselier verzekerde dat haar regering, de politie en de veiligheidsdiensten alles doen om helpers en handlangers van de daders op te sporen en te bestraffen. Ze zei dat 'Duitsland in oorlog is met het terrorisme'. Daar voegde ze aan toe: 'Met het terrorisme, niet met de islam.'

Vaag

Over de maatregelen bleef Merkel vaag. Ze kwam weliswaar met een negenpuntenplan te vergroting van de binnenlandse veiligheid, maar die punten waren weinig uitgewerkt en de meeste waren ook niet nieuw: gezamenlijke oefeningen van leger en politie (die waren al gepland), betere Europese wapenwetten, meer samenwerking met buitenlandse veiligheidsdiensten.

Opvallend was de aankondiging van een nieuwe nationale instantie voor 'informatietechniek en ontcijfering van internetcommunicatie' en van een 'waarschuwingssysteem voor radicalisering'. Op het wanneer en hoe van die instanties ging ze amper in.

'Ik heb nooit gezegd dat het makkelijk zou worden' - alsof het een van de bergwandelingen betrof die normaal op Merkels programma staan in de zomervakantie. Empathieloos, concludeerden veel media.

Emotie

Duitsland verwachtte dat de vrouw die Duitsland al elf jaar regeert voor het eerst zou wankelen onder het gewicht van de doden. Velen hadden zelfs een schuldbekenenis verwacht. Ook Merkel beseft dat de aanslagen in de publieke opinie als het directe gevolg van haar Willkommenskultur worden beschouwd.

Maar ze voelde zich niet schuldig, zei Merkel en ze herinnerde aan de mensonterende situatie vorige zomer op de Griekse eilanden en aan de Hongaarse grens. 'Het niet nemen van onze humanitaire verantwoordelijkheid zou nog veel ergere gevolgen hebben gehad.' Ook op de vraag of ze zich verantwoordelijk voelde voor de opkomst van de rechtsnationalistische AfD, reageerde ze afwijzend: 'We doen ons best deze kiezers weer terug te halen naar de CDU.'

'Heeft u de gevolgen van uw eigen politiek onderschat?', vroeg iemand. 'Nee, ik geloof niet dat ik de gevolgen van mijn politiek onderschat heb', zei Merkel. Waarmee ze insinueerde dat ze weet dat waar gehakt wordt, spaanders vallen.

Toch was er één een moment waarop Merkel zich emotioneel toonde en dat was het moment waarop ze over de daders sprak. 'Dat de twee mannen die verantwoordelijk zijn voor de aanslagen in Würzburg en Ansbach, vluchtelingen zijn, maakt het land dat hen heeft opgevangen belachelijk, maakt de vrijwilligers belachelijk die vluchtelingen hebben geholpen, en het maakt ook andere vluchtelingen belachelijk die daadwerkelijk beschutting bij ons zochten tegen geweld en oorlog.'

Alsof het haar het meest van alles raakte dat de terroristen zich niet aan haar spelregels had gehouden.

Een toezegging kregen de Duitsers wel. Merkel beloofde dat '2015 zich niet op deze manier zal herhalen', waarmee ze bedoelde dat Duitsland niet binnenkort nog een keer zoveel vluchtelingen zal opnemen. Maar, zei ze: 'ik kan en wil niet beloven dat we in de toekomst nooit meer vluchtelingen opnemen.'

Hoe die Duitse toekomst eruit ziet, hangt sterk af van de nog onbeantwoorde vraag of Merkel zich kandidaat stelt voor een vierde termijn als kanselier. Want een ding is na donderdag in elk geval duidelijk. Zolang Merkel aan de macht blijft, zal ze niet van haar koers afwijken.

'Ik kan en wil niet beloven dat we in de toekomst nooit meer vluchtelingen opnemen.' Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden