Duitsland haat en koestert Leo Kirch

Het media-imperium van de Beierse tycoon Leo Kirch dreigt te bezwijken. Duitse politici en managers maken zich zorgen over hun netjes opgedeelde medialandschap....

DE triomfen van Leo Kirch, aarts-conservatief en een 'Duzfreund' van Helmut Kohl, hadden veel met politiek te maken. De filmrechtenhandelaar doneerde aan de CDU, en bracht Duitsland commerciële zenders en betaal-tv. Met de zegen van Kohl, die de Duitse publieke omroep niet rundfunk maar rotfunk noemde wegens vermeende linkse sympathieën.

Terwijl Kirch steeds teruggetrokkener leefde, nam zijn invloed op Duitsland toe: hij kocht de rechten van Bundesliga, WK en Formule 1, en een fors aandeel in de grootste krantenuitgeverij van Europa, Axel Springer (Bild). Kirch joeg links Duitsland, voetballiefhebbers, de Formule 1-wereld en de weduwe Springer tegen zich in het harnas. Maar hij werd geholpen door de Beierse premier Stoiber, die er voor zorgde dat de semi-staatsbank van Beieren grote kredieten verstrekte.

Nu de 75-jarige patriarch dreigt te bezwijken onder een schuld van 6 miljard euro, is dat opnieuw politiek. Niet alleen Stoiber zou ernstig in problemen komen wegens het verloren overheidsgeld. Als Kirchs imperium te gronde gaat, 'zijn de schokgolven overal in de republiek te voelen', zoals Der Spiegel schrijft. De helft van de Bundesligaclubs - bijvoorbeeld - zou in ernstige financiêle problemen komen.

Bij de manoeuvres rondom het aangeslagen concern staat ook iets anders op het spel: de invloed op de publieke opinie in Duitsland. In een verkiezingsjaar is een nieuwe ordening van het voorheen keurig opgedeelde Duitse medialandschap een belangrijke zaak.

Dat bleek twee weken geleden toen Leo Kirch echt in moeilijkheden kwam. Onder leiding van bondskanselier Schröder vond een geheime bijeenkomst plaats in Hannover. Aanwezig waren de directeuren van de Deutsche Bank en Kirchs concurrent Bertelsmann, en de eigenaar van de WAZ-uitgeversgroep.

De vier heren bespraken de opdeling van het Kirch-concern. Die moet vooral zo verlopen, dat de Australisch-Amerikaanse mogul Rupert Murdoch geen voet aan de grond krijgt. Met afschuw stellen de Duitsers nog steeds vast wat Murdoch met de Britse pers heeft gedaan: een verregaande popularisering, harde politieke campagnes en een verwoestende prijsoorlog. Dan is zelfs de eigenzinnige conservatief Kirch beter.

Zo heeft Kirch er in deze crisistijd twee onwaarschijnlijke vrienden bij gekregen. De een is Gerhard Schröder, die vooral bang is dat Murdoch zich inkoopt bij Springer. De invloedrijke Bild-Zeitung zou na een Murdoch-behandeling naar rechts kunnen opschuiven.

De tweede nieuwe vriend is Thomas Middelhoff, als baas van het media-conglomeraat Bertelsmann al jarenlang Kirchs bittere concurrent. Bertelsmann vreest de harde en onconventionele strijdmethoden van Murdoch, bijgenaamd 'de haai'. Zelfs de chef van de publieke zender ARD liet weten dat Kirch moest blijven om het 'evenwicht' in het Duitse tv-landschap in stand te houden. Dat landschap is opgedeeld tussen de publieke omroepen ARD en ZDF, de RTL-groep van Bertelsmann en het Kirch-concern, dat onder meer de zenderfamilie ProSiebenSat1 bezit.

De geheime bespreking in Hannover wordt dan ook gezien als een typisch Duits verbond (spottend omschreven als de 'Deutschland AG') van bedrijven, financiers en politiek, die liever hun belangen veiligstellen dan de vrije krachten van de internationale kapitaalmarkt te laten werken. De 'nationale oplossing' die de heren bedachten, komt neer op een verregaande ontmanteling van het concern, waartegen Kirch zelf zich heftig verzet: zijn televisiezenders Sat.1, Pro Sieben, N24, Neun live en DSF worden verkocht aan verschillende mediabedrijven en Kirchs verlieslijdende betaal-tv-zender Premiere World kan naar Murdoch.

Interessant is de oplossing die bondskanselier Schröder prefereert voor Kirchs aandeel van 40 procent in de uitgeverij Axel Springer. Dat zou kunnen worden verkocht aan de mediagroep rond de Westdeutsche Allgemeine Zeitung (WAZ), een bedrijf dat sympathiek staat tegenover de sociaal-democraten .

Het zou een regelrechte coup van Schröder zijn als deze zielsverwanten invloed krijgen op het zo machtige en conservatieve uitgeversconcern. Bild zou wellicht minder vaak met onaangename openingskoppen komen. WAZ heeft al een aanbod aan Springer gedaan. Maar de weduwe van Axel Springer, die een meerderheidsaandeel in de uitgeverij bezit, schijnt hier niet van gediend te zijn, hoe prettig ze het ook zou vinden om de ongeliefde grootaandeelhouder Kirch kwijt te zijn.

De kwestie-Springer vestigt de aandacht op de nauwe banden die er zijn tussen politiek en pers in Duitsland. Het bontst maakt het de SPD van bondskanselier Schröder, die zelf belangen bezit in een hele reeks lokale kranten. In 2000 werd de waarde van de aandelen vastgesteld op meer dan 50 miljoen euro, de werkelijke waarde ligt waarschijnlijk hoger.

De commerciële belangen van de regeringspartij, waartoe ook drukkerijen en onroerend goed behoren, liggen voortdurend onder vuur van de oppositie. De SPD wijst erop dat het grotendeels om minderheidsaandelen gaat. De partij zou geen invloed hebben op de redactionele koers van de kranten. Het bezit van de partij is een erfenis van eind negentiende eeuw, toen zij verboden was en socialisten een netwerk van uitgeverijen en drukkerijen opbouwden om toch hun mening te kunnen verbreiden.

De belanghebbenden in de Kirch-crisis hebben inmiddels een korte adempauze gekregen. Wellicht slaagt de al vaak afgeschreven Leo Kirch er nog één keer in zijn hoofd uit de strop te trekken. Dinsdag werd bekend dat de Hypovereinsbank in de bres is gesprongen. Zij wil het Springer-aandeel overnemen voor 1,1 miljard euro. De Dresdner Bank overweegt mee te doen. Kirch zou met het geld een deel van zijn schulden kunnen afbetalen.

Maar het gevaar dat de lucratieve Duitse mediamarkt wordt omgeploegd, is daarmee nog niet geweken. Kirchs bedrijf blijft ongezond. De banken die het Springer-aandeel kopen, willen dat doorverkopen. Aan wie? Murdoch heeft weliswaar laten weten uit de betaaltelevisiezender Premiere World te stappen, zijn belangstelling voor Springer en andere delen van Kirchs concern is volgens kenners onverminderd. Het Kirch-drama wordt vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden