'Duitsers zijn huiverig om de kiezer direct aan te spreken'

Je zou het niet snel verwachten, maar achter de verkiezingscampagne van de Duitse sociaaldemocraten (SPD) schuilt een Nederlander. Hij heet Job Janssen (31) en bedacht de Tür-zu-Tür-Wahlkampf, waarbij 100.000 vrijwilligers langs de deuren gingen bij potentiële kiezers. Een nieuw fenomeen in Duitsland, waar de campagne er van oudsher een stuk traditioneler aan toe gaat dan in Nederland. 'Ze zijn meer van de marktkraampjes waar wat flyers uitgedeeld worden.'

Job Janssen, werkzaam voor het campagneteam van de SPD. Beeld SD campaigning network

Hoe komt een Nederlander als u bij de SPD terecht?
'Ik heb zes jaar in het campagneteam van de PvdA gewerkt. In april 2011 zegde ik mijn baan in Nederland op en ging ik zonder concreet plan naar Berlijn. Wel had de PvdA me gevraagd om onderzoek te doen naar de reorganisatie binnen de SPD en hun manier van campagne voeren. Dat onderzoek duurde drie maanden en daaruit ontstond het idee om het Social Democratic Campaigning Network op te zetten, een soort platform voor kennisuitwisseling over politieke strategieën. Ik heb toen de campagneleiders van de PvdA en de SPD bij elkaar aan tafel gebracht om ideeën uit te wisselen.'

En, wat kunnen de Nederlanders leren van de Duitsers?
'Eh, niet zoveel eigenlijk. De Duitsers lopen op het gebied van campagne voeren best wel achter. In Nederland is de campagne veel meer gericht op het in gesprek gaan met de kiezer, op een vlotte en ongedwongen manier. In Duitsland is het allemaal een stuk bombastischer en traditioneler. Daar staan de sprekers op een drie meter hoog podium, in een kale, witte ruimte die doet denken aan een tandartspraktijk. Voor dat podium staan 1000 stoelen - allemaal in de richting van de spreker gekeerd. Die sprekers praten vervolgens veel te lang, zo'n drie kwartier per persoon, op quasi-intellectuele toon. En als iedereen helemaal murw geslagen is, komt de lijsttrekker nog eens met een speech. Er wordt in termen gesproken als: wij zijn er voor de mensen, wij gaan de dialoog aan. En het enige wat ik kon denken was: waar zijn die mensen dan?'

Dus dat heeft u er bij de Duitsers ingepeperd?
'Ja, eind 2012 werd mij gevraagd om de campagne voor de SPD op te zetten. Ik heb toen een zogenaamde Tür-zu-Tür-Wahlkampf bedacht, een canvascampagne waarbij zo'n 100.000 vrijwilligers van deur tot deur gingen om in wijken met potentiële SPD-kiezers in gesprek te gaan met de bewoners. Dat is in Duitsland een tamelijk onbekend fenomeen. Daar zijn ze toch meer van de kraampjes op een marktplein met wat vrijwilligers die flyers uitdelen.

'Ik wilde af van de zendcampagne waarin de partij de kiezers vertelt wat zijn belangrijkste standpunten zijn. Het moest veel meer een luistercampagne worden. Bij die gesprekken aan de deur stonden drie vragen centraal. Ten eerste vroeg een vrijwilliger aan de deur: '70 procent van de mensen gaat op 22 september stemmen, gaat u ook naar de stembus?' Duitsers houden nogal van cijfers, dus die moet je zoveel mogelijk inzetten. De tweede vraag luidde: 'Zes miljoen van de Duitsers verdient minder dan 8,50 euro per uur. Wij zijn voor een minimumloon, u ook?' En de derde vraag was een zogenaamde seismologische vraag, waarin we probeerden te peilen welke thema's de mensen het belangrijkste vonden.'

Beeld getty
 
In Duitsland is het allemaal veel bombastischer en traditioneler. Daar staan de sprekers op een drie meter hoog podium, in een kale, witte ruimte die doet denken aan een tandartspraktijk.
Beeld getty

Welke thema's waren dat?
'In de SPD-wijken vooral de invoering van een wettelijk minimumloon. Veel mensen zijn hun vaste contract kwijtgeraakt en daarmee hun arbeidsrechten. Mensen maken zich ook zorgen over het geld dat Duitsland uitgeeft aan de zuidelijke landen van de EU.'

Wat doet de SPD vervolgens met dergelijke geluiden?
'Te weinig, wat mij betreft. Ik had het idee om in elke wijk waarbij we langs gingen opnieuw een flyer door de bus te doen met daarop het thema dat het meest leeft in de wijk en uitleg over wat de SPD daaraan wil doen. Maar dat was organisatorisch niet mogelijk. Ook had ik het idee om na onze van-deur-tot-deur-campagne verkiezingsposters te laten drukken met teksten als 'meneer X uit Dortmund staat elke ochtend om 6 uur op om voor 5 euro per uur bureaus schoon te maken, daarom zijn wij voor invoering van het minimumloon.' Maar ook dat is er niet doorheen gekomen.

'In Duitsland leeft best nog wat huiver om de kiezer direct aan te spreken. De SPD is in 2009 in één klap heel veel kiezers kwijtgeraakt wegens Agenda 2010 (gericht op het terugdringen van de werkeloosheid - maar na invoering liep de werkloosheid en het tekort op de begroting alleen maar op, red.). Dat merk je. Vrijwilligers vonden het moeilijk om bij mensen aan te bellen. Ze waren bang voor negatief commentaar. Terwijl: uiteindelijk viel het reuze mee. Duitsers doen wat minder makkelijk de deur open dan Nederlanders, maar mensen reageerden over het algemeen positief.'

Heeft u de voorman van de SPD, Peer Steinbrück, wel eens ontmoet?
'Ik heb hem één keer de hand geschud op een partijbijeenkomst, maar ik denk niet dat hij weet wie ik ben.'

Wat voor man is het?
'Een norsige, tikkeltje arrogante man, die de politieke regels aan zijn laars lapt. Hij gaat graag het intellectuele debat aan, maar is af en toe nogal een flapuit. Dat siert hem, maar in Duitsland zitten ze niet te wachten op een man die tijdens een interview spontaan zijn middelvinger opsteekt. Daar zoeken ze een bondskanselier die statig is, die het grote Duitsland vertegenwoordigt.

'Steinbrück is ook iemand die zich weinig aantrekt van zijn adviseurs. Hij is 66 en zit aan het einde van zijn politieke carrière. Wat dat betreft heeft hij niets te verliezen, hij probeer het gewoon nog één keer.'

Beeld reuters
 
In Duitsland zitten ze niet te wachten op een man die tijdens een interview spontaan zijn middelvinger opsteekt. Daar zoeken ze een bondskanselier die statig is, die het grote Duitsland vertegenwoordigt.
Beeld afp

Hij staat in de peilingen al weken achter op Merkel. Wat maakt de huidige bondskanselier zo sterk?
'De CDU gebruikt sinds 2009 de zogenaamde asymmetrische demobilisatie strategie. Dat houdt in dat Merkel ervoor zorgt dat mogelijk controversiële thema's, die kiezers van de tegenstander kan mobiliseren, probeert de depolitiseren - door vage toezeggingen te doen en het beeld te creëren dat ze het allemaal wel regelt. Op die manier haalt ze de angel eruit.

'Om een voorbeeld te geven: Merkel beweert dat politici geen verstand hebben van lonen en dat je beslissingen daarover aan de markt moet overlaten. Per sector moet er volgens haar gekeken worden welke afspraken er gemaakt kunnen worden over een minimumloon. Dat zijn hele vage toezeggingen, maar daarmee maakt ze het voor de tegenstander wel heel moeilijk om nog in debat te treden over zo'n onderwerp.

'Merkel heeft baat bij een lage verkiezingsopkomst. Ze wiegt de kiezer in slaap omdat ze weet dat ze dan als grootste uit de bus komt. Voor Steinbrück is het heel lastig om met haar te concurreren. Je kunt hem vergelijken met een boxer die wil vechten met een tegenstander die niet terug wil vechten.'

Wat had de SPD beter kunnen doen?
'Steinbrück had meer moeten inspelen op de onpopulariteit van de Duitse regering. De waardering onder kiezers voor de regering is namelijk heel laag, terwijl de waardering voor Merkel juist erg hoog ligt. Daar weet de CDU handig op in te spelen. In hun campagne draait alles om haar. Op elke verkiezingsposter staat haar gezicht. De teksten zijn gebaseerd op haar jeugd of haar hobby's. En ondertussen roept Merkel de hele tijd dat het Duitsland de afgelopen jaren voor de wind ging en dat dat komt door deze regering - 'de beste regering sinds de val van de Muur'.'

Tot slot: wat denkt u dat de verkiezingsuitslag zal zijn?
'Ik verwacht dat de CDU de grote winnaar wordt, de FDP in de Bondsdag blijft, maar dat er geen meerderheid komt voor deze coalitie. Ik denk dat het in het voordeel van de FDP werkt dat de partij de verkiezingen in Beieren van afgelopen zondag verloren heeft. Daardoor zijn mensen eerder geneigd om hun tweede stem aan de FDP te geven (in Duitsland brengt iedere kiezer twee stemmen uit, red.), zodat de coalitie met de CDU kan doorgaan. De dreiging bestaat dat de FDP niet in de Bondsdag komt, of dat de CDU/CSU een grote coalitie met de SPD moet aangaan.'

'Of de SPD niet liever met de CDU regeert dan weer vier jaar oppositie voeren? Dat wordt buitenshuis niet zo gezegd.. Maar ja, daar komt het natuurlijk wel op neer.'

Beeld getty
 
Merkel heeft baat bij een lage verkiezingsopkomst. Ze wiegt de kiezer in slaap omdat ze weet dat ze dan als grootste uit de bus komt.
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.