Duitsers zien toekomst somber, met dank aan Schröder

Toen mijn dochter begon met verstoppertje spelen, bedekte ze haar gezicht met haar handen en waande zich onzichtbaar. Ouders ontroert zoiets....

Dat ontdekt Duitsland op het moment. Elke dag krijgen de burgers nieuwe narigheid over zich uitgestort: recessie, miljardengaten in de begroting, tegenvallende sociale kosten. 'Duitsland leeft boven zijn stand', zegt de minister van Financiën. De kranten schrijven dat de Duitse economie er sinds de oorlog nog nooit zo slecht voor heeft gestaan. En het kan alleen maar erger worden gezien de snelle vergrijzing in Duitsland.

'Uur van de waarheid in het land van de leugens', constateert Der Spiegel deze week streng op de omslag. Binnenin de zoveelste opsomming van wat de afgelopen jaren allemaal verzuimd is. Het is allemaal waar. Maar een heel land kan zich toch niet zo vergissen? Laten we proberen de Duitsers te begrijpen. Ze hebben de derde economie van de wereld opgebouwd, leven al decennia in een ongekende welvaart en zijn nog steeds exportkampioen. Dan kun je toch niet alles fout hebben gedaan? En als je in een stad woont waar overal BMW-Z3 sportwagens rijden, je je vandaag nog bij de duurste specialist kan laten behandelen en ook de werklozen het heel behoorlijk hebben, is het moeilijk de urgentie van vervelende bezuinigingen in te zien.

Toch kennen ze de slechte boodschap al jaren. Zei bondspresident Herzog niet in 1997 in een beroemd geworden rede dat er een Ruck door Duitsland moet gaan? 'Ons land bevindt zich in een situatie waarin we het ons niet meer kunnen permitteren de weg van de minste weerstand te gaan', zei hij. Maar Duitsland kon het zich best permitteren, zo bewezen de minste weerstand-kanseliers Kohl en Schröder.

De eerste exporteerde de West-Duitse verzorgingsstaat naar Oost-Duitsland en weigerde te luisteren naar medestanders die waarschuwden dat dat zonder hervormingen mis zou lopen. Zijn buikgevoel zei hem dat de kiezers dat zouden afstraffen. Zijn opvolger Schröder durfde van de Duitsers al helemaal niets te vragen. Hij hoopte dat de stijgende conjunctuur de noodzaak van structurele hervormingen vanzelf weg zou nemen. Zelfs toen allang duidelijk was dat harde ingrepen nodig waren, strooide hij de kiezers nog zand in de ogen.

Nu is de situatie zo rampzalig, dat de kanselier gedwongen is alsnog de zweep over het land te leggen. Als we zelf niet hervormen, worden we hervormd, houdt hij de Duitsers voor. Juist. Maar dat was bij zijn aantreden in 1998 ook al duidelijk. Waarom heeft Schröder zo lang gewacht? Omdat hij bang was voor de eigen achterban. De oppositie durfde het evenmin aan de Duitsers de hele waarheid te vertellen en beloofde gouden bergen. 'Als uw dochtertje naar de tandarts moet, vertelt u haar toch ook niet dat het pijn gaat doen?', vertrouwde een CDU-politicus mij tijdens de campagne toe.

Onderschatten de Duitse politici hun volk niet? Uit peilingen blijkt dat de bereidheid tot hervormingen wel degelijk bestaat. De Duitsers zijn niet gek. Kijk maar naar hun eigen huishouden: nu het nieuws slecht is, houden ze hun geld in de zak. De auto kan best nog even mee. En we hoeven toch niet twee keer op vakantie? Het spaargeld groeit op het moment. Rationeel gedrag voor een individu, maar gif voor de conjunctuur.

Deze neerwaartse spiraal wordt nog eens versterkt door het ongekende gestuntel van de regering-Schröder. De kanselier denkt dat hij een handig politicus is als hij heikele hervormingen uitbesteedt aan expert-commissies of onderling strijdende ministers. Het gevolg is dat er elke dag nieuwe bezuinigingsvoorstellen in de krant staan. Maandag moeten de mensen hun kronen zelf betalen, dinsdag mogen ze pas op hun 67ste met pensioen. En dat terwijl de kanselier had beloofd de Duitsers dit soort dingen te besparen. Woensdag blijkt alles dan weer anders te lopen. De onzekerheid duurt voort tot Schröder na maanden en soms jaren worstelen een slap compromis door het parlement heeft. Hoe loopt de strijd met de linkervleugel en de vakbonden, die nog steeds de handen voor het gezicht hebben, dit keer af?

Geen wonder dat bedrijven en mensen afwachten voor ze hun geld uitgeven. Net nu Schröder eindelijk zover is knopen door te hakken, geloven nog maar weinig Duitsers dat hij het formaat bezit om hun land door deze moeilijke tijd te loodsen. Had hij het eerder aangedurfd een eerlijke lijn uit te zetten, dan was er nu meer vertrouwen in de toekomst geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden