Duitsers weer in de ban van Guttenberg

BERLIJN - Nog geen negen maanden na de uiterst verhitte 'plagiaataffaire' rond oud-minister Karl-Theodor zu Guttenberg, gonst het in Duitsland van de speculaties over de voormalige sterpoliticus. Sommige Duitse media menen zelfs dat rond zijn persoon een nieuwe politieke partij in de maak is.


Is het een zorgvuldig geplande comeback, of slechts een voorzichtige poging tot boetedoening? Weinig concreets heeft de 39-jarige Guttenberg, die tot zijn aftreden in maart minister van Defensie onder Angela Merkel was, zelf over een mogelijke terugkeer in de politiek gezegd. Maar dat maakt de belangstelling voor zijn actuele serie van 'persmomenten' er niet minder op.


Het voorlopige hoogtepunt vond dinsdag plaats, bij de verschijning van zijn boek Vorerst gescheitert ('Voorlopig niet geslaagd'). Hierin betoont Guttenberg zijn 'spijt' over het plagiaat, en presenteert hij zijn eigen versie van zijn val als minister. De eerste druk van de bundel interviews, afgenomen door hoofdredacteur Giovanni di Lorenzo van Die Zeit, is al bijna uitverkocht.


Vorige week werd bekend dat Guttenberg niet zal worden vervolgd voor bewust plagiaat in zijn proefschrift - al nam hij op het merendeel van zijn pagina's letterlijke passages van anderen over. Na de betaling van 20 duizend euro boete, stopt de officier van justitie het onderzoek tegen hem.


Eerder deze maand was Guttenberg voor het eerst weer op tv te zien. Onder enorme Duitse mediabelangstelling trad hij in Canada bij een tv-programma over de eurocrisis op. Hij werd er geïntroduceerd als een 'voornaam staatsman', tot ergernis van zijn Duitse critici.


Al zijn deze drie gebeurtenissen nauwelijks opzienbarend te noemen, de opwinding erover is tekenend voor de emoties die de baron uit Franken ook nu weer losmaakt. De oud-minister groeide in 2009 direct uit tot populairste politicus van het land, toen hij aantrad als minister van Economische Zaken (CSU) in het eerste kabinet van Angela Merkel. Daarna werd hij minister van Defensie in haar tweede kabinet. Openlijk werd toen gespeculeerd dat hij kanselier zou kunnen worden.


In maart werd echter ontdekt dat hij grote delen van zijn proefschrift letterlijk overgenomen had van andere auteurs. De Universiteit Bayreuth, die hem in 2007 de waarderiingsklasse summa cum laude had verleend, nam hem de doctorstitel af. De publiekslieveling werd in korte tijd onderwerp van spot en woede in de media, hoewel het publiek er minder problemen mee had.


Guttenberg, die tijdens zijn hoogtijdagen ook wel 'de coole baron' werd genoemd, verhuisde deze zomer met zijn gezin naar de Verenigde Staten. Bij een denktank in Washington werkt hij nu als specialist voor Europees-Amerikaanse betrekkingen.


Zijn uiterlijk heeft hij er aangepast; veramerikaanst, zou je kunnen zeggen. De altijd glad met gel naar achter gekamde haren zijn nu kort en losjes. De bril is verdwenen, naar eigen zeggen omdat hij ineens weer beter kan zien. De wangen zijn gevulder, wat hem volgens sommigen op de voetballer Lothar Matthäus doet lijken.


In de nieuwe bundel interviews ontkent Guttenberg dat hij doelbewust plagiaat heeft gepleegd. Hij blijft bij zijn versie dat hij door zijn werk als parlementslid en zijn gezin het overzicht had verloren bij de documentatie. Fel bekritiseert hij de universiteitscommissie die hem bedrog verwijt.


Volgens commentatoren zijn het allemaal aanwijzingen dat hij zich stapsgewijs voorbereidt op een terugkeer, bijvoorbeeld voor de verkiezingen in 2013. Het is echter onduidelijk bij welke partij dat dan zou zijn. Zijn eigen CSU (de Beierse versie van de CDU) is verbolgen, omdat Guttenberg in het interviewboek zegt dat de CSU geen echte 'volkspartij' meer is.


De speculaties in sommige media over een nieuwe 'Guttenberg'-partij hebben geen concrete aanleiding. In de bundel interviews wordt slechts bediscussieerd of een nieuwe partij in Duitsland mogelijk zou zijn. Daarop zegt Guttenberg dat zo'n partij 'het beste in het midden succes kan hebben, niet aan de rand van het politieke spectrum'.


De oude tegenstellingen in de Duitse media over Guttenberg, de pro- en contra-kampen, zijn ook weer terug. De meeste commentatoren zijn uiterst verbolgen. Ze noemen Guttenbergs optreden 'hoogmoedig'. Maar volgens boulevardblad Bild (pro-Guttenberg) zou blijken dat 45 procent van de bevolking voor zijn terugkeer zou zijn.


Zijn eerste concrete openbare optreden in Duitsland vindt in een heel andere context dan de Bondsdag plaats: Guttenberg treedt eind januari op tijdens het carnaval in Aken.


Karl-Theodor zu Guttenberg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden