Reportage

Duitsers morren om trage vaccinatie: ‘voordat er iets gebeurt moeten er eerst tien vergaderingen worden belegd’

Ondanks de voortvarende voorbereidingen vorig najaar is Duitsland in de lagere regionen van de prikcompetitie beland. Omdat de schuld niet kan worden afschoven op de scheids, gaat die naar Brussel en de regering van Angela Merkel. De kritiek is slechts ten dele terecht.

De 82-jarige Harald krijgt zijn covid-19-vaccinatie op de oude luchthaven Schönefeld. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
De 82-jarige Harald krijgt zijn covid-19-vaccinatie op de oude luchthaven Schönefeld.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Wie wil weten waarom het prikken tegen corona in Duitsland zo langzaam gaat, nóg langzamer dan in Nederland, moet eigenlijk géén kijkje nemen in het vaccinatiecentrum op de oude luchthaven Schönefeld, waar een breedgeschouderde militair bij de deur bandjes uitdeelt. Roze voor AstraZeneca en mosgroen voor BioNTech/Pfizer. Harald (82) wordt na het verkrijgen van zijn groene bandje door een andere militair naar een van de loketten geëscorteerd.

Na een vorsende blik van een andere Bundeswehrsoldaat op Haralds verzekeringskaart en officiële vaccinatie-uitnodiging, wordt de man met de geruite platte pet en streepjesoverhemd – piekfijn gekleed voor de heuglijke gelegenheid – vriendelijk maar beslist op een stoel geplant in de ruimte waar vroeger de gate was. Daar vertelt hij de Volkskrant trots dat zijn vader een Nederlander was. In detail treden kan Harald niet, want het is tijd voor de laatste etappe van zijn reis naar gezondheid en vrijheid: de prik zelf.

Sinds de opening van het Berlijnse vliegveld BER, vorig najaar, zijn er twee Duitse vliegvelden ‘over.’ Beide zijn in dienst als vaccinatiecentrum; Tegel voor Berlijn en Schönefeld voor het omliggende Brandenburg. Het vaccineren verloopt efficiënt, zorgvuldig en systematisch, precies zoals mensen in het buitenland denken dat Duitsland in het algemeen functioneert.

Maar volgens Izabela Debska-Rosemeier is dat beeld misleidend. ‘Het is de afgelopen weken veel te langzaam gegaan’, zegt de kordaat maar vermoeid ogende communicatiemedewerker van de Johanniter, de christelijke zorgkoepel die het prikken in Schönefeld coördineert. En dan, op gedempt volume: ‘Dit is Duitsland hè, voordat er iets gebeurt moeten er eerst tien vergaderingen worden belegd, en dan komt de bureaucratie...’ Ze zucht.

Nog geen 45 procent van de ouderen gevaccineerd

Duitsland, het land dat afgelopen najaar zo voortvarend enorme vaccinatiecentra opzette en op Tweede Kerstdag vorig jaar begon met prikken, staat nu diep in het tweede rijtje van de imaginaire Europese ‘prikliga’. Van de groep die volgens de Duitse regering de hoogste prioriteit heeft, mensen van boven de 80, is nog geen 45 procent ingeënt, bleek eerder deze week uit onderzoek van de Süddeutsche Zeitung. Ook blijken her en der mensen te zijn ingeënt die nog lang niet aan de beurt zijn, hoge piefen van zorginstellingen en burgemeesters, terwijl chronisch zieken vergeefs op een prik wachten.

null Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Deze toestand maakt dat steeds meer Duitsers zich gaan gedragen als teleurgestelde voetbalfans: ze zijn luidkeels ontgoocheld over de slechte prestaties van hun land en zoeken zondebokken. Omdat de schuld in dit geval niet kan worden afgeschoven op de scheids, ging die in eerste instantie naar Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen en de Britten die het ondanks de Brexit-chaos beter bleken te hebben geregeld. Inmiddels moeten ook binnenlandse politici het ontgelden: Angela Merkel, wier populariteit voor het eerst sinds het uitbreken van de pandemie daalt, maar vooral Volksgezondheidsminister Jens Spahn (CDU).

De kritiek is deels terecht, omdat Spahn blunders heeft begaan. Zo bedacht hij dat het nationale nummer voor niet-acute medische zorg wel als centraal nummer voor prikafspraken kon dienen, waardoor telefoonsystemen in het hele land wekenlang platlagen. Sowieso wreekt zich tijdens de pandemie meer dan ooit de door de drie kabinetten Merkel danig verwaarloosde digitalisering van overheidsdiensten.

Zestien deelstaten

Maar het grootste probleem is het Duitse federalisme, dat leidt tot zestien verschillende manieren van aanpak en gebrekkige samenwerking tussen deelstaten. Het maakt Duitsland log en weinig flexibel.

Toen er eind februari opeens te weinig vaccin was in Schönefeld, maar er al wel negenduizend afspraken waren gemaakt, bleek het onmogelijk vaccins van elders te halen. Alles moest worden afgezegd. Christian Wehry van de Brandenburgse artsenkoepel gruwelt er nog steeds van. Sindsdien houden ze voor elke geprikte dosis braaf een dosis in de koelkast voor de tweede prik – een van de redenen dat er de komende weken een overschot aan vaccins dreigt.

Alleen al van het AstraZeneca-vaccin liggen naar schatting van Duitse media eind deze week zo’n 2 miljoen doses op de plank, terwijl er sinds de eerste levering in januari pas 450 duizend prikken mee zijn gezet in heel Duitsland.

De scepsis jegens het Brits-Zweedse vaccin is in Duitsland huizenhoog, omdat de regering het vaccin op basis van de eerste onderzoeken alleen goedkeurde voor mensen onder de 65 jaar. Kort daarna noemde boulevardkranten het een ‘tweederangsvaccin’, omdat een aantal ingeënte ziekenhuismedewerkers had geklaagd over ernstige griepklachten.

In Berlijn, waar burgers in eerste instantie zelf het vaccin van hun voorkeur mochten kiezen, werd massaal bedankt voor AstraZeneca. Pas nu artsen, verplegers en leraren geen keuze meer hebben, wordt er alsnog veel mee geprikt op het leegstaande vliegveld Tegel.

Daarbij vergeleken valt het in Brandenburg met de AstraZeneca-scepsis nog mee, zegt Wehry, al merken ze het zeker. Wat hij mist, zegt hij, is een overtuigende overheidscampagne voor het vaccineren in het algemeen. Onder meer op dat punt vindt hij het beleid van de regering ‘zeer vatbaar voor verbetering.’

Huisartsen in de startblokken

Waarom, vraagt hij zich af, mogen Duitse huisartsen pas na Pasen, over een maand, meeprikken? ‘Ze staan hier in de startblokken, ze hebben ervaring met honderdduizenden griepprikken per jaar!’ Voor een dunbevolkte, sterk vergrijsde streek als Brandenburg zou het een uitkomst zijn. Nu komen mensen niet omdat de afstand naar een van de elf centra te groot is. ‘In Berlijn laten ze die mensen met taxi’s aanrukken. Hier kan dat niet. Nog afgezien van de kosten: we hebben daar de taxi’s niet voor.’

Harald heeft een pleister op zijn linker bovenarm. Hij was niet onder de indruk van de prik. ‘En dan te bedenken dat ik in 1979 bijna een reis naar Thailand heb afgezegd omdat ik zo bang was voor de pokkenvaccinatie.’ Nu moet hij een half uur verplicht blijven wachten op eventuele bijwerkingen. ‘Ik voelde er helemaal niks van.’ Dat gaat hij straks aan zijn vrouw vertellen, die volgende week aan de beurt is. Waarom ze niet tegelijk konden worden ingeënt? ‘Ach, wie zal het weten?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden