Duitse verkiezingsthema's: ze zijn er wel, maar spelen nauwelijks een rol

Als Merkel ergens koningin in is, dan is het wel in het subtiel van tafel vegen van de paradepaardjes van de oppositie. Haar tactiek: de oppositie tegemoet komen, zodat discussies bij voorbaat min of meer zijn doodgeslagen. Verkiezingsthema's lijken daardoor nauwelijks een rol te spelen. Toch steekt één thema telkens weer de kop op: sociale rechtvaardigheid.

Verkiezingsposters van de twee hoofdpartijen in de Duitse verkiezingen, de CDU en de SPD.Beeld afp

De Duitse verkiezingscampagne - daar is iedereen het over eens - is een slaapverwekkende vertoning. Inhoudelijk verschillen de partijen te weinig van elkaar om te spreken van een bruisende verkiezingsstrijd. Er wordt niet vilein met verkiezingsthema's gesmeten en ordinair bekvechten is er al helemaal niet bij.

Tijdens het eerste en enige tv-debat tussen bondskanselier Angela Merkel en haar grootste rivaal Peer Steinbrück (SPD) - alhoewel, echt bedreigend is hij niet - bleek eens te meer hoe de verhoudingen gesteld zijn: de Duitse pers doopte het debat om in een 'duet' (een zinspeling op 'duel').

Het lukte de als onhandig bekend staande Steinbrück niet om zich een aantal verkiezingsthema's toe te eigenen. Pogingen daartoe werden door Merkel slim geblokkeerd. Een algemeen minimumloon? Daar kon volgens de bondskanselier best over gepraat worden. Evenals over de begrenzing van de huurprijzen, een ander paradepaardje van de SPD.

Merkels strategie: elke discussie zo veel mogelijk vermijden, de gemoederen kalm houden. Vanuit haar sterke positie - Merkel staat al weken bovenaan in de peilingen - kan ze vervolgens in alle rust de verkiezingszege binnenharken. De Duitsers lijken zich al verzoend te hebben met het idee dat ze hun 'Mutti' de komende jaren nog even in hun armen mogen sluiten.

Heel even leek het erop dat een 'derde reddingsplan voor Griekenland' - iets waarvan de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble opperde dat dit wellicht nodig is - als verkiezingsthema wat rimpelingen zou veroorzaken in de bijna vlekkeloze campagne van Merkel. Steinbrück sprak schertsend over een 'dodelijke dosis' aan bezuinigingsmaatregelen. Maar het debat hierover verstomde door de aandacht die plotseling oplaaide over een mogelijke militaire interventie in Syrië.

Weer wist Merkel zich er makkelijk vanaf te maken.

Lome campagne of niet, er zijn wel enkele verkiezingsthema's te bespeuren. Eén staat centraal: sociale rechtvaardigheid. Een overzicht.

1. Minimumloon
Een van de meest aangehaalde verkiezingsthema's is het minimumloon. Of beter gezegd: het gebrek daaraan. Duitsland kent namelijk geen algemeen wettelijk minimumloon. In een aantal sectoren, zoals in de zorg en bouw, geldt wel een loonondergrens, maar ook in die gevallen is het salaris vaak zo laag dat het aantrekkelijker is om een uitkering aan te vragen. Een kapper verdient bijvoorbeeld rondom de 6,50 euro per uur, een verkoopster in een bakkerij 4,50 euro. Steinbrück heeft hier een gepaste term voor bedacht: 'loondumping'. Hij beweert dat 6 à 8 miljoen mensen in Duitsland minder dan 8 euro per uur verdienen.

De SPD, Bündnis 90/Die Grünen en Die Linke pleiten al jaren voor een wettelijk vastgesteld minimumloon van ongeveer 8,50 euro. De regeringspartijen - CDU/CSU en de kleine liberale FDP - zijn hier echter op tegen omdat ze bang zijn dat de hogere loonkosten tot banenverlies zal leiden.

Merkel is zich ervan bewust dat dit thema gevoelig ligt bij de kiezers en heeft daarom in het verkiezingsprogramma laten opnemen dat er een minimumloon moet gelden voor branches waar geen cao-afspraken gelden. Hiermee heeft ze de lont uit de discussie gehaald.

Beeld anp

2. NSA-schandaal
In juni onthulde klokkenluider Edward Snowden dat de Verenigde Staten intensieve afluisterpraktijken uitoefenen in Duitsland. Dat bracht de bondskanselier in een lastig parket: ze wil de verhoudingen met de VS goed houden, maar wijst de afluisterpraktijken tegelijkertijd af. De oppositie beschuldigt Merkel ervan dat ze al langer op de hoogte is van de afluisterpraktijken van de NSA.

Merkel ontkent, maar kan de beschuldiging niet met harde bewijzen ontkrachten. Als noodgreep kondigde ze een aantal nieuwe maatregelen aan: de geheime diensten moeten beter gecontroleerd worden door het parlement en er moet een Europees verdrag komen voor de bescherming van persoonsgegevens.

De SPD is - anders dan Merkel - voorstander van een terughoudendere relatie met de Verenigde Staten. Wat Steinbrück betreft belanden de onderhandelingen over een transatlantisch vrijhandelsverdrag in de ijskast - iets waar zowel de CDU als de FDP niets voor voelen.

De Duitse kiezer laat zijn stemgedrag overigens nauwelijks beïnvloeden door het debat over het NSA-schandaal, zo bleek uit een enquête die de publieke zender ARD half augustus publiceerde. De afluisteraffaire bevond zich onderaan het lijstje van belangrijkste verkiezingsthema's.

SPD-voorman Peer Steinbrück.Beeld reuters

3. Kinderopvang
De CDU heeft onlangs een toeslag ingevoerd voor ouders die thuis voor hun kleine kinderen zorgen, het zogeheten Betreuungsgeld (verzorgingsgeld). Ouders die hun kinderen niet naar de crèche brengen, krijgen van de overheid een maandelijkse bijdrage van tussen de 100 en 150 euro.

Hier ging een verhit debat aan vooraf. De FDP vond de plannen aanvankelijk te duur en kon zich wel vinden in de kritiek van oppositiepartijen, werkgevers en vakbonden dat de bijdrage het klassieke beeld bevestigt van een vrouw die thuis blijft om voor de kinderen te zorgen. Volgens de CSU, de zusterpartij van de CDU, biedt het Betreuungsgeld ouders juist de keuze om hun kinderen zelf op te voeden.

De SPD heeft zich van meet af aan tegen deze toeslag - door critici spottend aangeduid als 'aanrechtsubsidie' - gekeerd. Zodra zijn partij aan de macht komt, zal het Betreuungsgeld afgeschaft worden, zo beloofde Peer Steinbrück.

Beeld anp

4. Belastingverhoging/verlaging
De CDU is, net als de FDP, voor belastingverlagingen. Dit, in tegenstelling tot de SPD, de Groenen en Die Linke die pleiten voor belastingverhogingen voor de hogere inkomens. Het belastingpercentage voor inkomens vanaf 100.000 euro per jaar voor alleenverdieners (of 200.000 euro voor echtparen) moet volgens de SPD worden opgeschroefd van 42 naar 49 procent. De Groenen willen dat die verhoging al vanaf een inkomen van 80.000 euro wordt ingevoerd.

Als het aan de SPD ligt, dan komt ook de in 1997 afgeschafte vermogensbelasting weer terug. Merkel wil hier niets van weten.

5. Huurwoningen
Aanvankelijk was het beteugelen van de huurprijzen - die door een tekort aan woningen, met name in de steden, in rap tempo omhoog zijn geschoten - een van de kroonjuwelen van de SPD. De partij pleit ervoor dat de huur bij een nieuw contract met de verhuurder maximaal 10 procent boven de Mietspiegel, de door een gemeente vastgestelde normhuur, mag uitkomen.

De SPD wilde zich hiermee profileren als partij die het opneemt voor de huurder - ruim de helft van de Duitsers woont in een huurhuis - maar die wens werd wederom belet door Merkel die zich plots ook uitsprak voor een maximale huurstijging, al wil de bondskanselier dat dit niet landelijk, maar per deelstaat wordt vastgesteld.

De Volkskrant is mediapartner van de Kanzlernacht, zondag 22 september in de Melkweg in Amsterdam. Met optredens van onder andere Janne Schra, Evert ten Napel, Philippe Remarque, Tooske Ragas en Johan Simons. Bekijk hier het volledige programma en bestel kaarten.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden