Duitse taalpuristen ten strijde tegen 'denglisch'

Als een Duitser zijn telefoonrekening krijgt, ziet hij precies hoeveel city calls, german calls en global calls hij heeft gemaakt....

De Amerikaanse termen rukken op. Misschien is het nog niet zo erg als in Nederland: veel Duitsers spreken van hun rechner als ze het over hun computer hebben. Maar de Engelstalige olievlek die zich uitbreidt in Europa houdt geen halt voor de Duitse grenzen.

Wie gaat er nog naar een veranstaltung als je ook naar een event kunt? Een fest klinkt truttig, op een party wordt iedereen die zichzelf cool vindt graag uitgenodigd. De aloude Duitse obsessie met gezondheid wordt tegenwoordig samengevat in het veelbelovende woord wellness: in grote hotels heet de kelder met zwembad, sauna en fitnessruimte wellnesslandschaft.

Als een politicus op een partijcongres toegeklapt wordt, spreekt de Duitse verslaggever van standing ovations. Een uitnodiging voor een kerkelijke jeugdbijeenkomst kan zo luiden: 'Future! NOW: freier Eintritt für events, future pool, workshop mixparty, spirit-act, open air gottesdienst.' Voor hun mobiele telefoons gebruiken de Duitsers zelfs een woord dat in Groot-Brittannië of de VS een andere betekenis draagt: handy.

Niet heel Duitsland neemt het denglisch kritiekloos over. In Dortmund stichtte een boze hoogleraar enkele jaren geleden een vereniging, die het snelst groeiende ledenaantal van Duitsland zegt te hebben. De Verein zur Wahrung der deutschen Sprache, die geen homepage op het internet maar een leitseite op het internetz heeft, kent een prijs toe aan de taalknoeier van het jaar. In 1998 was dat Telekom: 'Door de kritiekloze aanpassing aan het moderne, pseudokosmopolitische imponeergedrag, waarmee veel Duitsers zichzelf tegenwoordig de schijn van wereldsheid proberen te verlenen, heeft de Deutsche Telekom uiterste ontrouw aan de Duitse taal betoond.'

Elke maand worden zondaars op de vingers getikt, zoals televisiehistoricus Guide Knopp die een Duitse documentairereeks over de Duitse geschiedenis history doopte. Denglisch-bestrijders hebben kleine successen behaald: de winkel finger and nails was bereid finger und nägel te gaan heten en een voetbalclub plakte over de posters voor zijn family day alsnog familientag. Telekom spreekt tegenwoordig weer van weltverbindung sinds taalpuristen uit protest hun telefoonrekening in ponden betaalden. De city-call is echter gebleven. Tegen de grote stroom van Engelse termen in de reclame, het toerisme en de computerbranche kunnen de kleine strijders niet op.

De politiewethouder van Berlijn, Eckart Werthebach (CDU), heeft daarom een sprachschutzgesetz voorgesteld. Hij wil dat een speciale instelling het Duits gaat bewaken en Duitse termen voor Engelse begrippen ontwerpt. Hij wijst erop dat Frankrijk en Polen al een dergelijke wet hebben.

Maar in Duitsland is het soort nationale trots dat de Fransen vanzelfsprekend bezitten verdacht. De taalpuristen worden nu al weer beschuldigd van deutschtümelei (germanomanie). Verwijderden de nazi's niet met grote ijver vreemde woorden uit de Duitse taal?

Bovendien mengen zich linguisten in de discussie. Zij vinden dat taalverandering moet worden geaccepteerd. Modes komen en gaan. Eerst was er grote invloed van het Latijn op het Duits, daarna van het Frans, dat weliswaar veel woorden heeft nagelaten maar lang niet zo prominent meer aanwezig is als in de negentiende eeuw. Toen was er ook protest. Zo stelde een taalpurist in de baroktijd vergeefs voor het uit het Latijn stammende nase (neus) te vervangen door gesichtserker. Jacob Grimm klaagde halverwege de negentiende eeuw over lieden die aanstoot namen aan het welluidende omnibus (autobus) en in plaats daarvan allwagen, gemeinwagen of allheitsfuhrwerk voorstelden.

Het heeft, stellen de linguisten, geen zin om de jeugdcultuur te bestrijden. Love parade wordt geen liebesmarsch. We moeten gewoon wachten tot de grootste onzin weer verdwijnt. Maar ook de denglisch-bestrijders kunnen teruggrijpen op het verleden: begin vorige eeuw slaagden hun voorgangers erin het Franse billet te vervangen door fahrschein. Moet deze hard bevochten overwinning nu worden geofferd en moeten de Duitsers binnenkort in de trein hun ticket te voorschijn halen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.