Duitse taalconferentie bepleit kleine spellingwijzigingen 'Rhythmus' niet langer maatgevend

Het woord 'ritme' wordt in de Duitse taal gespeld als 'Rhythmus', gelijk het Latijnse 'rhythmus'. Wie dit woordje niet foutloos uit zijn pen kreeg, bijvoorbeeld een van de twee 'h's' vergat, kon een baan op de kunstredactie van de Berlijnse Tageszeitung vergeten....

WILLEM BEUSEKAMP

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

Ook andere kranten, van progressief tot behoudend, reageerden wantrouwend op het resultaat van de vorige week in Wenen afgesloten taalconferentie van ambtelijke orthografen uit het Duits sprekende taalgebied.

Tientallen germanisten, taal- en spellingdeskundigen uit Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Duitstalige regio's als Zuid-Tirol (Italië), Noord-Sleeswijk (Denemarken) en Eupen-Malmedy (België) beëindigden daarmee hun 'dertigjarige oorlog', zoals de Frankfurter Allgemeine Zeitung het gepalaver omschrijft.

In werkelijkheid is er nog veel langer gestreden. De laatste hervorming vond plaats in 1901. Nog steeds vormen deze regels de basis voor de Duitse Van Dale, de Duden. In de twintigste (nieuwste) editie van de Duden ('Die Deutsche Rechtschreibung') van september 1991 herinnert de redactie aan het feit dat een hervorming van de negentig jaar oude regels slechts mogelijk is als op ambtelijk niveau officiële besluiten worden genomen.

Dat vond de Duden jammer, zo was tussen de regels van het voorwoord te lezen, omdat in 1991 eindelijk een woordenboek voor het gehele taalgebied (met minstens 100 miljoen Duits sprekende bewoners) kon worden gepresenteerd. Tot 3 oktober 1990, de dag van de Duitse vereniging, hield de DDR er een eigen Duden op na met eigen interpretaties van de regels uit 1901.

Wat de echte puriteinen vreesden, is met de tweede hervorming van deze eeuw uitgebleven. De voor een Nederlander lastige interpunctie blijft ongewijzigd, zelfstandige naamwoorden dienen onveranderd met een hoofdletter te worden geschreven, en van een revolutionaire 'Lautkonsonanz' ('Keiser' in plaats van 'Kaiser', 'Bot' in plaats van 'Boot') zien de experts definitief af.

De commentaren richten zich tegen het vereenvoudigen van woorden als het eerder genoemde 'Rhythmus', of 'Asthma' en het 'verduitsen' van bijvoorbeeld 'Mayonnaise' ('Majonäse' mag voortaan ook) en 'Polonaise' (wordt 'Polonese').

De in Bonn verschijnende General Anzeiger: 'Als hier al een idee achter zit, is het de ''Filosofie'' van de geringste weerstand, die zich zelf uiteindelijk ad absurdum zal doorzetten.' In klassiekers als 'Methapher' of 'Philologie' blijft de 'h' overigens gehandhaafd.

Vreemde woorden worden niet vervangen door een Duits equivalent. Wat dat betreft zijn de Duitsers dus een stuk toeschietelijker dan de Fransen, voor wie woorden als 'walkman' of 'computer' uit den boze zijn. Overigens zal de Oostduitser voorkeur blijven geven aan 'Tanzlokal', in plaats van het in West-Duitsland al lang ingeburgerde 'Disco'.

In een deftige disco krijgen de gasten een tafeltje aangewezen; ze worden 'plaziert'. De taalexperts vinden het logisch als voortaan het zelfstandige naamwoord de basis vormt voor dergelijke afgeleiden. En omdat het 'Platz' en niet 'Plaz' is, worden bezoekers dus voortaan 'platziert'. Wie daarbij werd genummerd ('numeriert'), wordt in de toekomst 'nummeriert', omdat 'nummer' in het Duits 'Nummer' en niet 'Numer' is.

Kenmerkend voor het 'Congres van Wenen' is de vrijblijvendheid van de voorstellen. Indien de ministers van Cultuur van alle zestien Duitse deelstaten (Duitsland is een federatie!) en hun collega's in de andere Duits sprekende landen akkoord gaan, worden de regels per januari 1996 ingevoerd. Vijf jaar lang wordt er vervolgens geëvalueerd; indien de voorstellen niet aanslaan, blijft de oude spelling van kracht.

Pas dan zal blijken of een rivier in het Duits als 'Fluss' wordt geschreven of, zoals tot op heden, als 'Fluss'. De Berlijnse Tageszeitung gruwt bij de gedachte dat de klassieke 'sz' (Ringel-S, of 'ss') na korte klinkers van de ambtelijke linguïsten mag worden vervangen door tweemaal een 's': 'Lass das dass', gebiedt de commentator.

De Süddeutsche Zeitung meent dat welke stroomlijning dan ook zinloos is, zolang de 'Rechtschreibung' (correcte spelling) op school wordt verwaarloosd.

Dat veel leraren het met de spelling niet zo nauw nemen, komt overeen met de bevindingen van de Frankfurter Allgemeine: 'Liefdeloos en in sommige gevallen zelfs inhumaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden