ANALYSE SPD

Duitse SPD keert zich met nieuwe voorzitters tegen coalitie met Angela Merkel

Met de keuze voor twee nieuwe voorzitters, Saskia Esken en Norbert Walter-Borjans, stemde de Duitse SPD zaterdag tegen het partij-establishment en tegen de grote coalitie met Angela Merkel. Hoe heet de soep wordt gegeten, zal blijken op het partijcongres eind deze week.

Norbert Walter-Borjans en Saskia Esken, de nieuwe voorzitters van de SPD. Beeld Reuters

Het politieke midden van Duitsland komt in beweging, na jaren van verkrampte stilstand. Het beweegt met dank aan de 420 duizend leden van de sociaal-democratische SPD, die de afgelopen weken per brief de keuze maakten tussen twee voorzittersduo’s, en kozen voor een tweetal dat de partij naar links wil leiden en mogelijk weg van de door veel partijleden inmiddels verafschuwde ‘GroKo’ (Grosse Koalition) met de CDU/CSU.

Voor de SPD is het een riskante keuze. Want niemand heeft een patent recept voor het herstel van de oudste sociaal-democratie van Europa, die in de peilingen nog maar op 15 procent staat en bij de recente deelstaatverkiezingen in Saksen en Thüringen onder de 10 procent dook.

Toch kregen Saskia Esken (58) en Norbert Walter-Borjans (67), ook voor de meeste Duitsers onbekende namen, van 53 procent van de stemmende SPD-leden het vertrouwen. Daarmee overtroffen ze de favorieten, de Brandenburgse politica Klara Geywitz (43) met aan haar zijde Olaf Scholz (61), minister van Financiën en vicekanselier onder Angela Merkel. Zij bleven steken op 45 procent.

Gevestigde orde

Na het bekend worden van de uitslag, zaterdagavond, keek Scholz alsof hij zijn doodvonnis had horen voorlezen – wat in politieke termen misschien wel klopt. Als mogelijk lijsttrekker voor de volgende verkiezingen, een functie die hij ambieerde, is de ex-burgemeester van Hamburg na dit verlies ongeschikt. Zelfs zijn aanblijven als minister is niet helemaal zeker.

Scholz en Geywitz representeerden bij deze verkiezing de gevestigde orde, het deel van de SPD dat de regeringsrit met de CDU/CSU de komende twee jaar wil uitzingen, ondanks de slechte peilingen en de algehele GroKo-vermoeidheid die als een mottige deken over het land ligt. Ze vertegenwoordigen de mensen in de partij die iets te verliezen hebben: een ministerspost, een parlementszetel of een baantje op een partijkantoor.

Tijdens de reeks regionale bijeenkomsten waarbij de kandidaten zich presenteerden, somden Scholz en Geywitz met verve op hoeveel SPD-beleid de Grote Coalitie in de afgelopen jaren heeft verwezenlijkt, van het minimumloon tot het homohuwelijk en de grondvesten voor een ambitieuzere klimaatpolitiek.

Nieuwe onderhandelingen

Saskia Esken flirtte tijdens de verkiezingsrace met het laten klappen van de GroKo. Walter-Borjans was minder uitgesproken, maar ook hij wil alleen deel uit blijven maken van de regering als de CDU instemt met nieuwe onderhandelingen, bijvoorbeeld over een breder basispensioen, over een ambitieuzer klimaatpakket en over verhoging van het minimumloon. Zij vertegenwoordigen, zo blijkt, een groter deel van de ‘basis’, de leden in het land.

Ook eisen Esken en Walter-Borjans dat de regering de komende jaren 500 miljard euro in de publieke sector investeert: het onderwijs, de zorg, de Deutsche Bahn. Daarmee zetten ze de CDU/CSU voor het blok, omdat het een abrupt einde zou betekenen aan de zo gekoesterde spaarpolitiek, de zogenaamde ‘zwarte nul’.

De beslissing over de voortzetting van de GroKo willen Esken en Borjans vooral laten afhangen van het partijcongres aan het eind van deze week. Waarschijnlijk zullen prominente GroKo-tegenstanders, zoals Kevin Kühnert, voorzitter van de jongerenbeweging Jusos, daar proberen om gebruik te maken van de revolutionaire stemming die de keuze voor Walter-Borjans en Esken heeft ontketend.

Risico

Maar snelle nieuwe verkiezingen zijn voor de SPD een groot risico. De partij zou verder weg kunnen zakken, vooral omdat nog geen lijsttrekker is gevonden. Saskia Esken en Norbert Walter-Borjans zelf lijken te onervaren voor het lijsttrekkerschap. Zij zit sinds 2013 in de Bondsdag en is gespecialiseerd in de portefeuille digitalisering. Hij is voormalig minister van Financiën van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, specialiteit belastingontduiking. Geen van beiden heeft ooit een leidinggevende functie gehad in de landelijke politiek.

Voor de CDU is de verkiezing van Walter-Borjans en Esken slecht nieuws, want ook de christen-democraten zijn intern verdeeld en niet klaar voor nieuwe verkiezingen. Maar voorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer liet weten niet met Esken en Walter-Borjans te willen onderhandelen over het openbreken van het regeerakkoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden