Reportage SPD in Bremen

Duitse sociaal-democraten vechten voor hun leven in Bremen - klinkt hier het einde van de Grote Coalitie?

SPD-lijsttrekker en burgemeester Carsten Sieling in gesprek met een stel dat altijd SPD heeft gestemd. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Een onorthodoxe christen-democraat dreigt een einde te maken aan de zeventig jaar durende heerschappij van de sociaal-democratische SPD in de Duitse deelstaat Bremen. Dat kan een politieke aardbeving veroorzaken die voelbaar is tot in Berlijn.

‘Klein Istanbul’ heet de wijk Gröpelingen in de volksmond. Alle problemen die Bremen kent – armoede, slecht onderwijs, criminaliteit, hoge werkloosheid, verkeerschaos – zijn hier nog een graadje erger. De gemiddelde levensverwachting ligt zes tot zeven jaar lager dan in de groene wijk Schwachhausen vol villa’s en herenhuizen.

In de jaren zestig en zeventig streken in Bremen veel gastarbeiders neer, vooral uit Turkije. Grote werven schreeuwden om arbeidskrachten. Met de teloorgang van de scheepsbouw in de decennia erna kwamen de werkloosheid en de verpaupering.

De 39-jarige Betul is de dochter van Turkse gastarbeiders. Met een baby op de arm stapt ze uit een huis in een klassieke arbeiderswijk. In de gevel van de woning is het hoofd van een bouwvakker met helm gebeiteld. Betul en haar Pakistaanse echtgenoot houden het hier voor gezien. ‘We gaan verhuizen, vanwege ons zoontje. Hij heeft recht op goed onderwijs in een rustige omgeving.’ Betul voelt zich ook niet veilig en ergert zich aan het vuil op straat. Ze blijft in Bremen, maar wil niet zeggen waar het gezin gaat wonen. Een beetje schuldig voelt ze zich wel jegens anderen met, nou ja, een migrantenachtergrond die zich geen verhuizing kunnen veroorloven.

Over politiek praat ze liever niet. Terwijl er in de kleinste deelstaat van Duitsland toch veel op het spel staat bij de verkiezingen voor de zogeheten Bürgerschaft. Komt er op 26 mei een einde aan de macht van de SPD, die al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog de Hanzestad en omgeving regeert (momenteel samen met de Groenen)? Dan dreigt voor de SPD ‘een catastrofe’, waarschuwt de krant Die Welt. Als de ­sociaal-democraten hun traditionele bolwerk verliezen en het ook slecht doen bij de Europese verkiezingen op dezelfde dag, kunnen ze in de verleiding komen de stekker uit de Grote Coalitie met de CDU in Berlijn te trekken. Ook andere media speculeren erop los.

CDU-lijsttrekker Carsten Meyer-Heder op campagne in Bremen. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

‘Oude hippie’

Peilingen tonen een nek-aan-nekrace tussen de SPD van burgemeester Carsten Sieling (60) en de CDU onder leiding van een ondernemer zonder enige politieke ervaring. Deze 57-jarige Carsten Meyer-Heder noemt zich een ‘oude hippie’ en oogt als een rockster. In zwart jack, oranje trui en spijkerbroek voert hij op een zaterdagmiddag campagne. De boomlange Meyer-­Heder treft zijn frêle ­tegenstander Sieling, die eveneens op verkiezingspad is, bij een winkelcentrum in een middenklassewijk. Hij groet hem vriendelijk en biedt hem een peer aan (een grappig bedoelde verwijzing naar zijn eigen kale schedel), maar vertelt vervolgens dat hij onder geen beding met de SPD in zee gaat als hij wint.

Meyer-Heder: ‘Ik verwijt de SPD slecht bestuur. Bremen bungelt in Duitsland onder aan vrijwel alle lijstjes en statistieken: langdurige werkloosheid, tekorten aan leerkrachten en agenten, een slechtopgeleide jeugd, noem maar op.’ Steevast wordt hem ­gevraagd waarom een nieuweling – volstrekt onverwacht koos de CDU ­vorig jaar de tot dan toe partijloze ondernemer tot lijsttrekker – het beter zou doen. Hij heeft wel wat in zijn mars, is zelfs miljonair, maar wat bereik je in de politiek zonder netwerk dat tot in de hoofdstad Berlijn reikt?

‘Het was moedig van de CDU een man te kiezen die niet voortkomt uit het partij-establishment’, zegt hij. ‘Ik heb aangetoond dat ik succesvol een softwarebedrijf met duizend werknemers kan leiden. Ik ben een pragmaticus, geen ideoloog.’ Een jonge aanhanger ziet de keuze van de lijsttrekker als een groot voordeel. De 35-jarige Christian Weichelt, van jongs af aan actief in de CDU, noemt hem ‘een soort Donald Trump’: een geslaagd zakenman zonder politieke ervaring. ‘Zijn achtergrond is een groot voordeel. Hij weet wat ondernemers willen en heeft aan den lijve ervaren hoe stroperig de bureaucratie hier is. Bedrijven zijn weggegaan omdat het investeringsklimaat slecht is’, weet Weichelt, zelf werkzaam in het bedrijfsleven.

De SPD prijst de zittende burgemeester Sieling op affiches aan als een ‘competent bestuurder’. Waarom de CDU hem naar de kroon steekt? Sieling: ‘We ervaren hier dat de SPD landelijk in de peilingen slecht scoort. Als armlastige stad hebben we ook zware bezuinigingsmaatregelen moeten nemen die veel bewoners raken.’ Maar hij gaat er prat op dat hij miljarden euro’s heeft losgepeuterd in Berlijn en andere deelstaten, waardoor hij op grote schaal kan ‘investeren in scholen, kinderopvang, woningbouw, uitbreiding van de politie en nog veel meer’.

Gemor op de markt

Het is misschien al te laat. Op een markt waar veel partijen campagne voeren klinkt gemor. Vooral ouderen hebben het wel gehad met de SPD. De 63-jarige Awanda (‘geen achternaam in de krant alsjeblieft’) gaat dit jaar voor het eerst niet op de SPD stemmen. ­Misschien stemt ze niet meer: ‘Politici komen hun beloften niet na.’ Günther (73, nog altijd werkzaam in de maritieme industrie) verwijt de SPD ‘arrogantie van de macht’ en ‘vriendjespolitiek’. De partij laat zich volgens hem ook ringeloren door de Groenen, die bijvoorbeeld weinig moeten hebben van een harde aanpak van criminaliteit. Willy Otto (87, afkomstig uit een familie van veeslachters): ‘De SPD is allang geen arbeiderspartij meer.’ Veelzeggender dan dit soort geluiden is wellicht het feit dat de CDU het zo goed doet in de peilingen, terwijl de naamsbekendheid van de lijsttrekker gering is.

De trots van het stadsbestuur van Bremen (550 duizend inwoners) is ‘het grootste Europese project voor stadsontwikkeling’. In Überseestadt aan de rivier de Wezer, vroeger het hart van de scheepsbouw en scheepvaart, worden voormalige silo’s omgebouwd tot ­woningen en bedrijven, vestigen zich groothandelaren en technologie­bedrijven, maar ook galeries en kunstopleidingen. Aan de waterkant verrijst het ene complex met luxueuze woningen na het andere.

Tussen alle (ver)nieuwbouw staat het café-eethuis Hafencasino, dat van kort na de oorlog dateert. Aan de muur hangen zwart-witfoto’s van schepen en bemanningsleden. Rita Otten, die al 23 jaar achter de bar staat, ziet de omgeving veranderen. Ten goede. ‘Tot een jaar of tien geleden waren de klanten vooral meisjes van de straat en vrachtwagenchauffeurs.’ Truckers komen er nog steeds, maar ook fietsers die de nieuwe route langs de rivier verkennen, bouwvakkers, ‘mannen in pak’. 

Het café-eethuis Hafencasino wordt omringd door nieuwbouw en ziet het publiek veranderen. Truckers komen er nog steeds, maar ook fietsers die de nieuwe route langs de rivier verkennen, bouwvakkers, ‘mannen in pak’.  Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Burgemeester Sieling hoopt te imponeren met de stadsvernieuwing, die vele duizenden banen moet opleveren. Glimlachend: ‘We gaan gewoon de twintigste verkiezingen op rij winnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.