Nieuws Duitsland

Duitse regeringscrisis afgewend; Merkel en Seehofer vinden oplossing voor conflict over asielbeleid

Tegen alle verwachtingen in hebben Angela Merkel en Horst See­hofer maandagavond laat toch een overeenkomst gesloten over de asielpolitiek, waarmee de Duitse regeringscrisis voorlopig bezworen lijkt. Seehofer blijft aan als minister van Binnenlandse ­Zaken.

Seehofer spreekt met de pers na zijn gesprek met Angela Merkel. Foto EPA

Onderdeel van de deal is een ‘nieuw ­regime’ aan de Duits-Oostenrijkse grens met het doel elders in Europa geregistreerde asielzoekers niet zomaar Duitsland binnen te laten reizen. Hoe dat grensregime er in detail uitziet, is nog niet duidelijk, maar het lijkt erop dat Merkel de CSU tegemoetkomt met het verhinderen van wat officieel ‘secondaire migratie’ heet, de doorreis van migranten binnen de EU. Hierover zullen afspraken worden gemaakt met de Oostenrijkse regering.

Deze mensen zullen niet aan de grens worden weggestuurd, zoals Seehofer aanvankelijk wilde, maar worden geplaatst in centrale opvangcentra in de buurt van de grens, voor asielzoekers die elders in Europa geregistreerd staan.

In die zogenoemde transitcentra zouden asielaanvragen extra snel moeten worden bekeken, zodat asielzoekers die niet mogen blijven ook snel kunnen worden uitgezet. Hiervoor is strengere bewaking van de Duits-Oostenrijkse grens nodig. Wat dat betekent voor de open Europese grenzen en de houdbaarheid van het Schengen-verdrag, moet de praktijk uitwijzen.

In ruil voor die centra, een idee dat ironisch genoeg al uit 2015 stemt, was Seehofer bereid zijn dreigementen over het terugsturen van asielzoekers aan de grens in te trekken. Ook blijft hij dus aan als minister. Of hij ook voorzitter blijft van de Beierse CSU blijft, zei hij maandagavond niet.

De verzoening begon maandagmiddag tijdens een gesprek met Wolfgang Schäuble, die behalve een goede schatbewaarder en parlementsvoorzitter, ook een uitstekend psychiater blijkt. Daarna spraken ze verder in Merkels kanselarij, ieder vergezeld door zes ­secondanten – als betrof het een klassiek duel.

Oorlogstaal

Vlak van tevoren had Seehofer tegen de Süddeutsche Zeitung nog oorlogstaal gesproken: ‘Ik laat me niet ontslaan door een kanselier, die alleen vanwege mij kanselier is’, zei hij. Daarmee doelde hij op de 7 procent van de stemmen die de CSU heeft bijgedragen aan Merkels verkiezingsoverwinning in september 2017.

Die opmerking bevestigt vooral het breed gedragen vermoeden dat de strijd tussen Seehofer en Merkel niet alleen over asielbeleid gaat. Het is, misschien wel in de eerste plaats, een machtsstrijd tussen twee politici die elkaar al dwarszitten sinds ze twintig jaar geleden samen in het laatste kabinet van Helmut Kohl zaten.

Dat Seehofer nu toch onderhandelt, terwijl hij zondagavond nog zijn terugtreden aankondigde, komt door de druk uit zijn partij. Partijgenoten, zelfs hardliners als fractievoorzitter Alexander Dobrindt en Markus Söder, minister-president van Beieren, spraken zich maandag duidelijk voor een behoud van de coalitie uit.

Waarschijnlijk hebben ze toch weer de aloude CSU-optelsom gemaakt die erop uitkomt dat de landelijke en zelfs Europese invloed van de regionale CSU bestaat bij de gratie van samenwerking met de CDU.

Bovendien heeft de volgende generatie CSU-politici Seehofer nodig – althans, nog even. Ze gebruiken hem als een ‘nuttige idioot’. Iemand die in Berlijn de macht waarborgt, maar tegelijkertijd dient als zondebok als het regeringsbeleid hen niet conservatief genoeg is.

Merkel na haar gesprek met Seehofer. Foto EPA

Machtspolitiek huzarenstuk

Het lijkt erop dat Angela Merkel met deze deal het zoveelste machtspolitieke huzarenstuk haar loopbaan geleverd en is ze daarbij stijlvast gebleven: ze heeft zich niet laten provoceren en ze heeft haar wil doorgezet – het idee van centrale opvangcentra stelde ze vorige week al aan Seehofer voor, alleen het feit dat ze aan de grens zullen worden gebouwd is nieuw.

En toch zal ze erdoor zijn verzwakt, in Duitsland en Europa. De CDU is een partij die machtsbehoud tot bestaansrecht heeft verheven, waar een oud leider pas valt als er een opvolger klaarstaat – zoals Merkel ooit Kohl liet vallen. Nog is er geen opvolger, maar in de gelederen begint het te ritselen. Julia Klöckner, de ambitieuze minister van Landbouw, sprak maandag verrassend haar begrip uit voor de CSU. Minister van Gezondheid Jens Spahn spreekt Merkel al maanden openlijk tegen. Het einde kan bij politici van Merkels statuur lang duren, maar haar ster daalt onmiskenbaar.  

Duitse en Europese Asielpolitiek

Na een van de meest verwarrende nachten uit de geschiedenis van de Berlijnse politiek, dreigde CSU-leider Seehofer zondag nog op te stappen als Merkel hem niet tegemoet komt in het asielbeleid. Wat bezielde Horst Seehofer?

Pakistaan Aziz Rehman zwerft al veertien jaar in Europa: ‘Pas als ik levensmoe ben, ga ik misschien terug’

De migratietop in Brussel was er een vol met ondergangsfantasieën. Zonder akkoord zou de Unie het niet overleven, en Merkel al helemaal niet.

Angst voor immigratie bezorgt populisten stemmen en macht. Zij voelen zich zo sterk dat zij deze weken een bliksemoffensief ontketenden tegen open grenzen. De gevestigde politiek buigt om niet te barsten.

Mondt de Duitse asielcrisis uit in een regeringscrisis? Ton Nijhuis, directeur van het Duitsland Instituut Amsterdam, verwacht dat het met een sisser afloopt. ‘Seehofer kan eigenlijk niet zonder Merkel’

Horst Seehofer maakt het de Bondskanselier maar moeilijk, maar waar is de minister op uit?

Horst Seehofer op weg naar een bijeenkomst met bondskanselier Angela Merkel in Berlijn. Tegen alle verwachtingen in sloten de twee toch een overeenkomst over de Duitse Asielpolitiek. Foto AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.