Duitse proteststem

DE PLOTSELINGE verkiezingswinst van de extreem-rechtse Deutsche Volksunion in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt is schokkend. Nog nooit gingen er in het naoorlogse Duitsland zoveel zetels naar een partij die openlijk flirt met het nazi-verleden en aanzet tot haat jegens de negen miljoen buitenlanders....

Maar een relativering is op zijn plaats. Het succes van extreem-rechts op het grondgebied van de vroegere DDR weerspiegelt geen landelijke trend. Saksen-Anhalt, eens het industriële hart van de DDR, heeft van alle länder in de Bondsrepubliek de hoogste werkloosheid (25 procent) en de laagste economische groei.

Vruchtbare grond voor de Beierse extreem-rechtse uitgever Gerhard Frey. Voor veel geld voerde hij een succesvolle campagne onder de 'verliezers' van de Duitse hereniging: werkloze jongeren die in uitzichtloze buitenwijken wonen.

In het licht van de Duitse geschiedenis klinkt het onaangenaam dat de oppositie in Saksen-Anhalt nu wordt gevoerd door extreem-links (PDS) en extreem-rechts. Maar er is geen reden voor paniek. De Deutsche Volksunion lijkt vooral proteststemmen te hebben gekregen. Frey's partij is op lokaal niveau nauwelijks georganiseerd. Het is onwaarschijnlijk dat extreem-rechts in september bij de landelijke verkiezingen de kiesdrempel haalt en in de Bondsdag terechtkomt.

Toch heeft de verrassende uitslag in Saksen-Anhalt belangrijke gevolgen voor de landelijke politiek. Bondskanselier Helmut Kohl heeft zich in het verleden een meester van de come-back betoond. Maar de kans dat hij bij de verkiezingen over vijf maanden de macht behoudt, is na de smadelijke nederlaag van het CDU in Saksen-Anhalt wel erg klein geworden. Juist de Oost-Duitse kiezers, die Kohl twee keer aan een verkiezingsoverwinning hielpen, keren zich nu massaal van hem af.

In zijn partij zal het debat over de kandidatuur van Kohl opnieuw oplaaien. Moet de kanselier van de eenheid en de EMU geen plaatsmaken voor zijn veel populairdere kroonprins Wolfgang Schäuble? Anders dan Kohl kan die leven met een 'grote coalitie' van CDU en SPD. In Saksen-Anhalt moeten deze twee partijen nu wel samen regeren, omdat de Groenen en de liberale FPD onder de kiesdrempel zijn gebleven. Op landelijk niveau zou in september dezelfde situatie kunnen ontstaan.

Voor de vorming van een grote coalitie zijn belangrijker redenen dan alleen de verkiezingsuitslag. De stagnerende Duitse verzorgingsstaat is hard toe aan verandering, zoals de winst van extreem-rechts opnieuw heeft getoond. De EMU zet Duitsland binnenkort onder nog grotere druk. Maar door de huidige politieke polarisatie is het onmogelijk de vereiste pijnlijke hervormingen door te voeren. Een grote coalitie zou hiervoor wel de voorwaarden kunnen scheppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden