Duitse politiek stort zich op het gezin

In Duitsland wordt alarm geslagen: als het geboortecijfer zo laag blijft, zijn er in 2050 vijftien miljoen Duitsers minder. De politiek wil het stichten van gezinnen krachtig gaan stimuleren....

Gabi Bauer is een van de populairste televisiejournalisten van Duitsland: vriendelijk, bekwaam en bescheiden. Maar onlangs stopte ze met de presentatie van Tagesthemen. Ze verwacht een tweeling en wil de eerste tijd helemaal voor de kinderen zorgen. 'Ik heb geen zin om de super-carrièrevrouw uit te hangen', zei Bauer.

Ze oogste alom lof voor deze beslissing en groeide zelfs uit tot een soort ikoon van het nieuwe gezinsdenken. Want steeds meer Duitsers vinden dat het krijgen en opvoeden van kinderen een belangrijke bijdrage aan de samenleving is, die echter door het sociale stelsel wordt afgestraft.

De Duitsers krijgen steeds minder kinderen. In de statistieken is het land inmiddels verzeild geraakt tussen hekkensluiters Italië en Spanje. Dat ligt in eerste plaats aan Oost-Duitsland, waar het aantal kinderen per hoofd meteen na de Wende halveerde. Dit is een algemeen probleem in ex-communistische landen. Maar de Oost-Duitsers pasten zich ook aan aan de West-Duitse trend om steeds minder nageslacht te produceren.

Het was de Beierse leider Edmund Stoiber die als eerste de knuppel in het hoenderhok gooide. Dat de Duitsers te weinig kinderen krijgen is volgens hem een 'tikkende tijdbom voor alle sociale verzekeringen en onze hele economie'. Stoiber praatte over jonge moeders en stelde duizend mark kinderbijslag per maand voor.

Nog even werd hij bespot. Als zo'n voorstel van een conservatieve Beier komt, maken sommige tegenstanders graag toespelingen op de verering van het moederschap onder de nazi's. Na de oorlog durfden de Duitse politici niet eens meer na te denken over stimuleringsmaatregelen. Dat was 'verwekkingsdwang'.

Maar nu praten alle partijen over het thema. De een wil belastingvrijstellingen voor gezinnen, de ander 1200 mark kinderbijslag. De werkgevers klagen over een gebrek aan vakkrachten en eisen dat Duitsland 'kindvriendelijk' wordt. Een groep experts van de adviesraad van het ministerie voor Familiezaken kwam tot de conclusie dat het roer compleet om moet.

De omslag in het denken van de politici werd in maart afgedwongen door een oordeel van het Constitutionele Hof in Karlsruhe. Het Hof stelde een organist met tien kinderen in het gelijk, die had geklaagd dat hij eenzelfde premie voor een aanvullende pensioenvoorziening moest betalen als kinderloze Duitsers.

De constitutionele rechters gaven de politici tot 2004 de tijd, de premiedruk rechtvaardiger uit te laten vallen voor gezinnen. Die voeden immers grotendeels op eigen kosten mensen op, die later premies betalen. Het Hof waarschuwde, dat een dergelijke onrechtvaardigheid ook in de grote sociale afdrachten als de pensioenverzekering is geslopen.

Dat komt door een constructiefout die na de oorlog werd gemaakt: pensioenen en uitkeringen worden niet door belegging in een pensioenfonds gespaard, zoals in Nederland, maar opgebracht door degenen die op dat moment werken. 'Kinderen krijgen de mensen sowieso', zei Adenauer.

Dat bleek niet zo te zijn. Door de vergrijzing moeten nu steeds minder mensen steeds meer pensioenen betalen. De rechters wezen erop, dat iedere vruchtbare Duitse vrouw de komende decennia eigenlijk gemiddeld 3,8 kinderen moet krijgen om het huidige sociale stelsel betaalbaar te houden. In werkelijkheid krijgen ze gemiddeld 1,2 kinderen.

Natuurlijk is deze trend, die in de hele geïndustrialiseerde wereld speelt, niet zomaar te keren. Maar kinderen krijgen kan wel aantrekkelijker worden gemaakt. De sleutel ligt in de combinatie van werk en gezin, waarbij vooral de moeders moeten worden geholpen. Landen met een hoog geboortecijfer, zoals IJsland en Noorwegen, hebben tevens goede kinderopvang en een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen dan Duitsland.

De experts van de Duitse adviesraad willen dan ook een forse uitbreiding van de kinderopvang. In Oost-Duitsland is die door de DDR-erfenis ruim voorhanden. In het westen ontbreken crèches en zijn scholen meestal om een uur 's middags afgelopen.

Een van de weinige concrete beloften waarmee de SPD'er Beck onlangs in Rijnland-Palts de verkiezingen won, is scholen die de kinderen de hele dag bezighouden. Opiniepeilers en politici voorspellen, dat het gezin in de bondsdagverkiezingen van volgend jaar een groot thema wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden