9 juni 2018. Ali B. wordt begeleid naar het hoofdkantoor van de politie in Wiesbaden, Duitsland.

Analyse Duitse politie

Duitse politie stunt met terughalen verdachte asielzoeker uit Irak

9 juni 2018. Ali B. wordt begeleid naar het hoofdkantoor van de politie in Wiesbaden, Duitsland. Foto AP

Met een spectaculaire actie slaagde de Duitse politie erin de van moord en verkrachting verdachte asielzoeker Ali B. terug te halen uit Irak. Veel Duitsers juichen deze daadkracht toe, maar politiek en juridisch ligt de zaak gevoelig.

De 20-jarige Ali B. bekende maandag in een gevangenis in Frankfurt am Main de moord op de 14-jarige Susanna Feldmann. Vrijdag was hij in de Koerdische stad Zaxo gearresteerd door de plaatselijke autoriteiten, waarna hij naar het lokale vliegveld in Erbil werd gebracht. De uitgeprocedeerde asielzoeker werd daar zaterdag  aan boord van een Duits vliegtuig gebracht en door politiepresident Dieter Romann persoonlijk gearresteerd. Pas maandagavond, na zijn bekentenis, werd bekend dat B. weer in Duitsland is.

Overbelast

Dieter Romann wordt in Bild  en op sociale media gevierd als held. ‘Merkel kan nog van hem leren’, kopte de boulevardkrant. De verkrachting en moord op de 14-jarige Susanna deden de kritiek op het trage uitzettingsbeleid van de Duitse regering oplaaien. Het asielverzoek van de 20-jarige Ali B. was al in 2016 afgewezen. Maar zijn beroep tegen die beslissing is tot op de dag van vandaag niet behandeld, omdat veel rechtbanken overbelast zijn door de vele asielzaken. 

Tegen die achtergrond had het voor de hand gelegen dat de regering de snelle terugkomst van B. als groot succes had geclaimd. Maar dat gebeurde niet. Natuurlijk, minister Seehofer van Binnenlandse Zaken liet weten dat hij blij was dat B. nu in Duitsland kon worden berecht.

Maar de CSU-politicus onderstreepte vooral dat B. niet in opdracht van de Duitse regering is teruggehaald.  Hetzelfde zei Merkels voorlichter Steffen Seibert. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken was geen enkele minister dit weekend op de hoogte van de politieactie. Dat zou betekenen dat de politiepresident geheel op eigen initiatief heeft gehandeld.

Kaarsjes, bloemen en brieven voor Susanna Feldmann. Foto EPA

De uitspraken van Dieter Romann zelf spreken dat tegen. Maandagavond zei hij dat ‘de minister van Binnenlandse Zaken en de verantwoordelijke staatssecretaris doorlopend werden geïnformeerd over het verloop van de politiemaatregelen.’ 

De onduidelijkheid toont hoe gevoelig de actie ligt, politiek, maar waarschijnlijk ook juridisch. De gebruikelijke manier om een voortvluchtige verdachte terug te halen uit het buitenland is het indienen van een uitleveringsverzoek. Dat gebeurt in Duitsland door de ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie gezamenlijk. 

Barzani

De vraag is wie de beslissing heeft genomen om die weg nu niet te bewandelen. Werden de twee verantwoordelijke ministeries misschien opzettelijk omzeild om aan een – meestal langdurige – uitleveringsprocedure te ontkomen?

Merkels voorlichter Seibert wil die schijn vermijden en benadrukt dat de snelle ‘uitzetting’ van Ali B. plaatsvond op nadrukkelijke wens van de Koerdische autoriteiten. Volgens de Süddeutsche Zeitung had Dieter Romann via via contact gekregen met de vroegere president van de autonome Koerdische regio, Massoud Barzani. Langs die weg zou de politiepresident het terughalen hebben georganiseerd.

In dat geval heeft Duitsland alleen met Koerdische politici zaken gedaan. Ook dat is een heikel punt, want de regering in Bagdad beziet de pogingen van de Koerden om eigen diplomatieke contacten aan te knopen doorgaans met argwaan. Met oog op eventuele gevoeligheden in Bagdad, herhaalden verschillende regeringsvoorlichters dat Romann het vliegtuig in Erbil niet heeft verlaten en dus niet officieel voet heeft gezet op Iraaks grondgebied.

In elk geval lijkt het erop dat Irak vrijwillig een eigen staatsburger heeft uitgeleverd, hoewel er geen uitleveringsverdrag met Duitsland is. Het zou kunnen dat de advocaat van Ali B. dat feit te zijner tijd aangrijpt. Wanneer het proces tegen B. begint, is nog niet bekend.