NieuwsEuropese wapens

Duitse ngo vraagt Strafhof om onderzoek naar rol Europese bedrijven bij oorlogsmisdrijven Jemen

Beeld EPA

Een Duitse ngo heeft het Internationaal Strafhof in Den Haag gevraagd een onderzoek te beginnen naar wapenproducenten in Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië en Duitsland, vanwege hun rol bij veronderstelde oorlogsmisdaden in Jemen.

Het is 8 oktober 2016 als een luchtaanval een woning verwoest in Noordwest-Jemen. Vier kinderen en hun ouders komen om, de moeder was op dat moment zwanger. Onderzoekers van een lokale mensenrechtenorganisatie vinden in de puinhopen bomresten terug. De bomresten blijken afkomstig van een Italiaanse wapenproducent, RWM Italia, een dochter van het Duitse Rheinmetall.

Dat Europese wapens worden gebruikt in de oorlog in Jemen, wordt door niemand betwist. Saoedi-Arabië, het land dat voorop gaat in een langjarige oorlog tegen de Houthi-rebellen in Jemen, is de grootste wapenimporteur ter wereld. Saoedi-Arabië koopt de meeste van zijn wapens in de Verenigde Staten, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Italië.

Maar zijn Europese wapenleveranciers strafbaar vanwege hun rol in Jemen? De Duitse ngo European Center for Constitutional and Human Rights (ECCHR) denkt van wel. Deze week verzocht ECCHR, samen met onder meer Amnesty International en de Jemenitische organisatie Mwatana, de openbaar aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag om een onderzoek te starten tegen wapenbedrijven in Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië en Duitsland. ECCHR wijst op de ‘omvang, aard en (langdurige) impact van de vermeende oorlogsmisdaden’ in Jemen.

Bombardement op kliniek

De zaak waarin een Italiaanse bom een gezin van zes doodde, betreft een van de 26 ingebrachte zaken. Een andere zaak is het bombardement op een mobiele kliniek van Artsen zonder Grenzen bij de stad Taiz in 2015. Artsen zonder Grenzen had de coördinaten van deze kliniek gedeeld met het Saoedische leger. Vlak voordat het fout ging, verzekerden de Saoedische autoriteiten dat de locatie van de kliniek veilig was. Bij de luchtaanval, een uur later, kwam één hulpverlener om en vielen negen gewonden. Het doel zou niet het ziekenhuis zijn geweest, maar een nabijgelegen militair doelwit.

In september wees een ‘groep van experts’ van de Verenigde Naties expliciet op de juridische verantwoordelijkheid van Amerikaanse en Europese wapenbedrijven. De rechtmatigheid van wapenhandel met als eindbestemming Jemen is ‘betwistbaar’. Volgens de VN-experts is er zoveel informatie beschikbaar over mensenrechtenschendingen in Jemen dat ‘geen enkele staat kan beweren niet op de hoogte te zijn’.

Afhankelijk van de specifieke omstandigheden lopen individuen in landen die wapens leveren volgens de VN-experts het risico om vervolgd te worden ‘voor medeplichtigheid aan oorlogsmisdrijven’.

De vraag is of vervolging bij het Internationaal Strafhof kansrijk is. De aanklager bij het Strafhof heeft een beperkt budget, en kan zelf bepalen welke zaken hij wel en niet aanneemt. De meeste zaken die ngo’s aanbrengen, worden terzijde geschoven. Juridisch gezien kunnen de wapenbedrijven bovendien slechts medeplichtig zijn. De luchtaanvallen zelf zijn immers niet door henzelf gepleegd, maar in veel gevallen door Saoedi-Arabië, dat geen lid is van het Strafhof.

Onlangs beëindigde het Strafhof een onderzoek naar gepleegde oorlogsmisdrijven in Afghanistan, omdat het te lastig is om bewijs te verzamelen in dat onveilige land. ‘Dat kan voor Jemen ook een argument worden’, zegt advocaat Geert Jan Knoops, gespecialiseerd in internationaal strafrecht. Hij wijst op ‘heel veel procedurele blokkades’.

Beeld EPA

Moord op Khashoggi

In meerdere Europese landen is de wapenexport naar Saoedi-Arabië inmiddels aan banden gelegd, al dan niet tijdelijk. Duitsland besloot daartoe na de moord op publicist Jamal Khashoggi door Saoedische veiligheidsagenten. In Groot-Brittannië oordeelde het gerechtshof in juni dat het ministerie van Defensie bij het afgeven van exportvergunningen ten onrechte geen onderzoek heeft gedaan naar eventuele mensenrechtenschendingen in Jemen.

In Italië is de export gestaakt nadat een strafzaak dreigde tegen individuele medewerkers van RWM Italia, vanwege hun betrokkenheid bij het bombardement op het gezin van zes personen. Maar  onlangs besloot de openbaar aanklager, na anderhalf jaar onderzoek, om de zaak te sluiten.

‘De algehele afwezigheid van strafrechtelijk onderzoek of vervolging in Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Spanje, en het gebrek aan effectiviteit van het onderzoek in Italië’, noemt ECCHR als een van de redenen om nu aan te kloppen bij het Internationaal Strafhof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden