Duitse nazi uit Nanking blijkt 'Schindler van China'

John Rabe wordt in China als een held vereerd. Deze Duitse nazi heeft driehonderdduizend Chinezen gered van de bloedbaden die de Japanse bezetters eind 1937 en begin 1938 aanrichtten in Nanking....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

PEKING

In 1908 kwam de 24-jarige Rabe naar China. Hij is er dertig jaar gebleven, als manager van het Duitse bedrijf Siemens. In 1934 sloot hij zich aan bij de nationaal-socialistische partij. Dat deed hij om geld te krijgen voor de school die hij in Nanking had opgericht. Zijn ideeën over Hitler en het nazisme waren buitengewoon naïef.

Toen Japanse troepen China binnenvielen en oprukten naar de toenmalige hoofdstad Nanking, vluchtten de rijken, onder wie de meeste buitenlanders. Rabe bleef. Niet alleen wilde hij zijn bezit en de belangen van Siemens veilig stellen, maar hij voelde ook een morele verplichting: 'Wie ooit in een schuilplaats heeft gezeten en tijdens de lange uren van een luchtaanval een bevend Chinees kind in de armen heeft gehouden', schreef hij in zijn dagboek, 'zal begrijpen wat ik voel.'

Rabe werd hoofd van een internationaal veiligheidscomité van artsen en missionarissen, dat een neutrale zone in Nanking probeerde in te richten waarin burgers hun toevlucht konden zoeken. In een telegram vroeg hij Hitler bij de Japanse regering erop aan te dringen, de neutraliteit van de zesenhalf vierkante kilometer grote stadswijk te respecteren. Hitler reageerde niet eens.

Op 13 december 1937 viel Nanking in Japanse handen. Het grote moorden en brandschatten begon. Volgens Chinese bronnen werden meer dan 300 duizend burgers en soldaten omgebracht. Mannen werden levend begraven of verbrand, vrouwen en meisjes massaal verkracht. Wie tussenbeide probeerde te komen, werd doodgeschoten.

Rabe probeerde te redden wie hij kon, ook buiten de neutrale zone. In zijn eigen huis en tuin ving hij zeshonderd mensen op, die daardoor hun leven hebben gered. Soms drongen Japanse soldaten zijn huis binnen, maar ze dropen af als hij hun het op zijn mouw aangebrachte hakenkruis onder de neus hield. Ongewapend liep hij door de stad en riep dan 'Deutsch' of 'Hitler'. Dat maakte soms zoveel indruk dat de soldaten het verkrachten en moorden even staakten.

Eind februari 1938 riep Siemens de 'Schindler van China' tegen zijn zin terug. Zijn nieuwe baan was zo min dat hij zijn gezin niet meer kon onderhouden. Na ondervragingen door de Gestapo kreeg hij bevel om zijn ervaringen in Nanking voor zich te houden. In 1946 werd hij op grond van zijn optreden in China van alle nazi-blaam gezuiverd. Vier jaar later overleed hij, arm en vergeten.

Rabes dagboeken werden door zijn zoon Otto opgeborgen. Niemand van de familie wilde ze lezen, misschien om niet te worden herinnerd aan de gruwelen of aan het pijnlijke nazi-verleden van Rabe. Totdat in 1991 Erwin Wickert, die Duits ambassadeur in China was geweest van 1976 tot 1980, zijn autobiografie publiceerde. Een van de hoofdstukken ging over de twee weken in 1936 dat hij bij Rabe in Nanking te gast was geweest.

Rabes kleindochter Ursula Reinhardt nam contact op met Wickert en stuurde hem een kopie van de dagboeken. De inmiddels 83-jarige Wickert heeft ze met toestemming van de familie uitgegeven onder de titel De goede Duitser van Nanking: de dagboeken van John Rabe. Aan het eind van een van zijn huiveringwekkende verslagen schrijft Rabe: 'Ik wilde deze verschrikkingen met eigen ogen zien, zodat ik later kan spreken als ooggetuige. Over dit soort wreedheid kan een mens er niet het zwijgen toe doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden