Duitse minister wil gezichtsherkenning op vliegvelden en stations

De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière wil gezichtsherkenningssoftware inzetten om terroristen op te sporen. Het is, een maand na de bloedige aanslagenreeks in Duitsland, het zoveelste veiligheidsvoorstel uit de koker van de christendemocraten. Andere partijen verwijten hem stemmingmakerij en zetten juridische vraagtekens bij dit idee.

De Duitse minister Thomas de Maizière wil de techniek om gezichten te herkennen gaan inzetten op vliegvelden en stations. Beeld epa

De techniek om gezichten te herkennen is nu al beschikbaar voor particulier gebruik, zei De Maizière in een interview met de krant Bild am Sonntag. 'Mensen gebruiken de techniek bijvoorbeeld om te zien of ze een bekend persoon of politicus hebben gefotografeerd. Ik wil die software ook gebruiken op stations en vliegvelden.' Zijn redenering daarachter: 'De overheid moet technisch datgene kunnen doen wat juridisch is toegestaan.'

Daarmee haakt hij in op een opmerking van Angela Merkel, gemaakt tijdens haar tournee in de aanloop naar de verkiezingen in deelstaat Mecklenburg-Voorpommern. 'Dat wat vroeger videobewaking was, zal in de nabije toekomst bijvoorbeeld ook gezichtsherkenning zijn', zei Merkel in het stadje Neustrelitz.

Maar zo gemakkelijk ligt het juridisch waarschijnlijk niet, in het land waar persoonlijke vrijheden en privacy op een hoog grondwettelijk voetstuk staan. Al sinds 11 september 2001 proberen opeenvolgende regeringen tevergeefs wetten door te voeren die de binnenlandse veiligheid moeten vergroten.

Juridische beperkingen

En steeds worden die voorstellen afgewezen door de hoogste juridische instantie in Duitsland, het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe, dat het beschermen van de vrijheden van de burger laat prevaleren boven de nationale veiligheid. Zo strandden verscheidene wetsvoorstellen over het opslaan van mobiele data, en een wet die voorzag in extra willekeurige controles van vliegtuigpassagiers. Dit tot frustratie van de politie en politiek rechts.

Het is in Duitsland nu al niet eenvoudig om een veiligheidscamera op te hangen in een openbare ruimte. Het mag alleen maar als de persoon of instantie die de camera wil plaatsen er 'voldoende aanleiding' voor kan aantonen.

In 2008 oordeelden de rechters in Karlsruhe bovendien dat opnames van verschillende veiligheidscamera's niet met elkaar mochten worden verbonden, omdat niet mocht worden vastgelegd hoe een verdachte bewoog. Dat zou een te grote inbreuk op de 'informationele zelfbeschikking' zijn. Gezichtsherkenning gaat nog veel verder dan dat.

Wel bestaat juridisch de mogelijkheid selectief gegevens op te slaan, zoals nu bij nummerborden gebeurt. Maar dan is de vraag: welke gezichten worden er dan onthouden? Van teruggekeerde Syriëgangers? Van rechts-extremisten? Die zijn niet per definitie strafbaar.

Zeker is in elk geval dat geen van de aanslagen van vorige maand door gezichtsherkenning zou zijn voorkomen, omdat de aanslagplegers niet op de radar van de veiligheidsdiensten zaten.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Symboolpolitiek

Het voorstel van De Maizière oogstte van andere politieke partijen veel kritiek. 'Wie denkt dat dure technische systemen vanzelf tot meer veiligheid leiden heeft het mis', zei Groenen-voorzitter Katrin Göring-Eckhardt in de Süddeutsche Zeitung. Ze verweet de Maizière symboolpolitiek.

Dat deden ook verschillende politici van coalitiegenoot SPD, die erop wezen dat de discussie niet over details zou moeten gaan, maar over het opschroeven van de veiligheid in meer algemene zin, over meer geld naar de politie.

Het verwijt symboolpolitiek komt niet uit de lucht vallen. Het voorstel van De Maizière kan niet los worden gezien van de interne discussie die het CDU over veiligheid voert. De partij kwam nog geen twee weken geleden met haar zogenaamde 'Berlijnse Verklaring' waarin de christendemocraten onder meer een burkaverbod eisen. Juist die eis wilde de regering niet inwilligen, met als gevolg een mopperende rechter partijvleugel en Beierse CSU-politici.

Dit idee lijkt een handreiking aan deze mopperaars en bovendien een poging het thema veiligheid voor het komende verkiezingsjaar te beplakken met een grote CDU-sticker.

Voor Angela Merkel kan dat nog ingewikkeld worden. In de rol van Bondskanselier zei ze eind juli, na de aanslagen, geen garantie te kunnen bieden dat zulke aanslagen in Duitsland niet meer voorkomen, maar maande ze desondanks tot kalmte. In de campagne bombarderen haar partijgenoten de bevolking met allerlei voorstellen die diep ingrijpen in het persoonlijke en openbare leven. Dat strookt niet met elkaar.

Gezichtsherkenning in Rotterdamse tram

In Nederland staat gezichtsherkenning allang niet meer in de kinderschoenen. De camera's bestaan, de software is er én het wordt grootschalig toegepast. In de Rotterdamse tram bijvoorbeeld. Daar begon al in 2011 een proef met gezichtsscanners op lijnen waar een OV-verbod geldt. Het werkt zo: camera's in de tram scannen alle gezichten van binnenkomende passagiers. Het systeem analyseert ruim twintig biometrische gegevens per persoon en vergelijkt die met een database met personen met een OV-verbod. Is er een match, dan hoort de bestuurder een piep. Die waarschuwt vervolgens de conducteur, die controleert of er inderdaad sprake is van iemand met een OV-verbod. Volgens een woordvoerder van vervoersbedrijf RET is de methode succesvol en is gezichtsherkenning nu standaard ingevoerd op 'tramlijnen waar een OV-verbod'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden