Duitse kleuter moet meer doen dan knutselen

Met een mooi ritueel worden de Duitse zesjarigen tot scholier gemaakt, waarna de 'ernst van het leven' begint. Maar het gebeurt wel veel te laat, stellen experts....

Het is een ontroerend gezicht: kleine jongetjes en meisjes met een opgewonden gezicht en een veel te grote puntzak in hun armen. Afgelopen weekeinde zetten 27.500 zesjarigen uit Berlijn de eerste grote stap op weg naar hun volwassenwording: de Einschulung .

Wie het onceremoniële Nederland gewend is, kan jaloers worden op het uitgebreide ritueel waarmee de Duitsers deze dag vieren. Niet alleen de ouders begeleiden het kind, ook grootouders en peettantes komen, soms van heinde en verre, om het moment te beleven en na afloop feest te vieren. Christelijke scholen gaan vooraf naar de kerk.

Het belangrijkste voor het kind is de zogeheten Zuckertüte: een puntzak met lekkers en geschenken die door de ouders is geknutseld of gekocht in de winkel. Hij is zo groot dat een internetsite voor ouders de tip verstrekt om er eerst wat oude kranten in te stoppen of een groot cadeau plat te leggen. 'Anders krijgt u de zak nooit vol.'

Symbolisch belangrijk is dat in de puntzak ook schoolspullen zitten als potloden, gum en lineaal. Want nu begint de 'ernst van het leven', zegt het schoolhoofd traditioneel in zijn toespraak. Arme Duitsers, zo jong al?

Op de school van Luka aan de Bleibtreustraße was de directrice wat minder plechtig en stelde de kinderen vooral op hun gemak. Maar ze vertelde wel dat de leerlingen onder de schoolwet vallen en vanaf nu stipt om acht uur aanwezig moeten zijn. De tweedeklassers zongen in hun welkomstliedje dat je op school stil en braaf moet zijn.

Vervolgens kregen Luka en zijn nieuwe schoolgenootjes de traditionele gele eersteklasserspet uitgereikt (met Ford-merk voorop), en verdwenen in hun lokaal voor een eerste les van een half uur. Nu loopt Luka met de verplichte enorme, stijve schooltas op zijn rug (vuistregel: hij mag niet meer dan 12 procent van het gewicht van het kind wegen, waarschuwt de ouder-website, anders dreigen rugklachten). En hij krijgt elke dag (licht) huiswerk mee.

Deze 'ernst van het leven' staat in scherp contrast met het dolce far niente dat de kinderen tot dan hebben gekend. Daar zijn de Duitsers heel streng in. In Nederland en veel andere landen leren jonge kinderen die het willen spelenderwijs letters en cijfers. De Duitse kinderen moeten tot hun zesde levensjaar vooral leren knutselen.

Vijfjarigen die thuis al hebben geleerd hun naam te schrijven en korte zinnetjes te lezen, hebben op de kleuterschool nog steeds een herkenningsplaatje bij hun kledinghaak staan, geen naam.

Als ze de juffrouw vragen of een letter zo goed geschreven is, krijgen ze vaak een antwoord als: 'Maak je daar maar geen zorgen over, dat komt nog wel.'

De leermethoden van de school mogen niet worden doorkruist en het kind moet zijn jeugd worden gegund, vinden de opvoeders, misschien wel omdat het daarna zo ernstig wordt. Een Berlijnse moeder was hier deze week zo ontevreden over dat ze aan een mede-moeder grappend voorstelde om voor de kinderen één dag in de week privé-onderwijs te regelen.

Er is hoop voor haar. Duitsland is een paar jaar geleden enorm geschrokken van de Pisa-studie, een internationaal vergelijkend onderzoek dat de OESO uitvoerde onder 200 duizend 15-jarigen. Het land van Goethe en Humboldt eindigde zowel in taal als in rekenen en natuurkunde ver in de onderste helft. En wat nog erger was: in geen ander land bleek het zo moeilijk voor mensen uit lagere sociale klassen om op een goede opleiding te komen.

Een van de oorzaken is dat de Duitse kinderen zo laat met leren beginnen, stelden de Pisa-onderzoekers en het leger van onderwijsexperts dat sindsdien in de media om hervormingen roept. 'Kleuterscholen moeten meer als onderwijsinrichtingen worden gezien en taalonderwijs aanbieden', zei onderzoekster Petra Stanat.

Minister Bulmahn van Onderwijs zei in een toespraak dat spreek-en leesvaardigheid in de eerste jaren worden gevormd. 'Wat op kleuter-en lagere school wordt verzuimd, laat zich later heel moeilijk weer inhalen.'

Een extra probleem voor een stad als Berlijn is dat buitenlandse kinderen thuis hun moedertaal spreken en op de kleuterschool slecht in Duits blijven. Als ze daar al heen gaan, want ze zijn pas op hun zesde leerplichtig. Eenmaal op school gaat het vaak mis.

Dus nu experimenteren de Duitse deelstaten, die zeggenschap hebben over het onderwijs, met taalonderwijs voor kleuters. In Berlijn brengt het stadsbestuur de leerplichtige leeftijd met een half jaar omlaag en wil de kleuterscholen opwaarderen. Veel experts zien meer in een verplicht voorjaar bij de lagere school. Dat lijkt al bijna de Nederlandse leerplicht vanaf vier. Het valt voor de Berlijnse kinderen te hopen dat de Zuckertüte wel blijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden