Opinie

'Duitse Hof heeft ESM in feite dood verklaard'

Het Duitse Hof heeft zoveel elementen van het ESM afgewezen dat het noodfonds krachteloos is. Dat betoogt Pim Beaart.

De rechters van de BundesverfassungsgerichtBeeld AFP

De Leidse juristen Borger en Eijsbouts concludeerden nogal voorbarig dat het Bundesverfassungsgericht (BVG) zijn afkeer van onderlinge uitkoop heeft afgezwakt. Zij beseffen onvoldoende wat de ware aard van het oorspronkelijke Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) was, waartegen het BVG zich met zijn oordeel juist verzet.

De gevolgen van de paradigmaverandering die het ESM mede beoogde, betroffen de introductie van het subsidiariteitsbeginsel tussen de leden van het noodfonds. Aan de wijzigingen die het BVG eist, valt af te lezen dat het Hof dit beginsel nadrukkelijk wilde afwijzen. Het budgetrecht is in iedere democratie het belangrijkste recht. Overdracht aan de EU vereist in Duitsland een grondwetswijziging via een referendum. Laten we de wijzigingen die het BVG vraagt eens onder de loep nemen.

Het BVG verbood een banklicentie voor het ESM. Daardoor kan het kapitaal niet eindeloos worden gebruikt om via gestapelde leningen een veelvoud van het oorspronkelijke bedrag te genereren voor reddingsacties. Het BVG wil dat elke nieuwe geldinjectie met de Bondsdag wordt besproken.

Slagkracht
Gevolg is dat de slagkracht van de 'bazooka' sterk verminderd is. Via 'leveraging' kun je gemakkelijk het 15-voudige mobiliseren (dat doen gewone banken ook), maar nu heeft het ESM gewoon 700 miljard in kas. En dat is waarschijnlijk niet eens genoeg om Spanje te redden. Laat staan Italië, de volgende patiënt. Bovendien, Spanje ligt al op de stoep van het ESM te wachten op een nieuw infuus.

Het BVG verbood in één moeite door wat de ECB twee weken beloofde: het ongelimiteerd opkopen van obligaties van zwakke eurolanden. Aangezien Duitsland via de Bundesbank mede aansprakelijk is voor deze aankopen, ondermijnt ook dit het budgetrecht van de Bondsdag. Door het ongelimiteerde karakter zijn de precieze kosten ervan immers niet vooraf besproken.

Bewegingsvrijheid
De essentie van de ESM-opzet was dat de EU niet telkens opnieuw voor extra geld naar de leden zou hoeven, met alle politieke risico's van dien. Maar het BVG limiteert de bewegingsvrijheid van de Bondsregering tot de al door de Bondsdag goedgekeurde 190 miljard, zijnde het Duitse aandeel in de 700 miljard euro voor het ESM.
In het oorspronkelijke ESM-verdrag stond in art. 25 lid 1 dat tekorten door de leden moeten worden aangevuld, maar in lid 2 staat dat indien leden daartoe niet in staat zijn, van de andere leden wordt verwacht dat zij het ontbrekende deel naar rato van hun aandeel voor hun rekening nemen.

Hier hebben we dus het subsidiariteitsbeginsel te pakken. In feite zat in dit artikel de eerste opstap naar een transferunie verborgen. Het BVG heeft dit nu afgewezen. Als Duitsland gevraagd wordt meer dan oorspronkelijk afgesproken bij te dragen, moet de regering weer naar de Bondsdag. De door het BVG gestelde grens van 190 miljard is namelijk het Duitse aandeel van de 700 miljard, mits alle leden solvabel zijn. Dat dit in het geval van een bail-out - de reden voor het bestaan van het ESM - niet zo zal zijn behoeft geen verder betoog.

Ook een ander subsidiariteitspunt uit het ESM-verdrag is door het BVG afgewezen. Dit betreft het niet opgenomen kapitaal, dat door de directeuren van het ESM in gezamenlijk overleg kan worden verhoogd tot elk door hen gewenst bedrag, waarna de lidstaten de gevraagde bedragen direct moesten bijstorten. Aangezien dit niet gaat om bedragen die vooraf met de Bondsdag zijn besproken, besliste het BVG dat dat door de Bondsdag moet worden goedgekeurd. Dit botst met de in het verdrag afgesproken geheimhouding van de overwegingen om tot zo'n stap over te gaan.

Rampzalig
Politiek is dit rampzalig. Van de benodigde grote bedragen kunnen maar weinig mensen zich enige voorstelling maken. Psychologisch voelt 5 maal 25 miljard euro als een stuk meer dan één maal 125 miljard. Steeds nieuwe financiële bijdragen vragen is daarom politiek buskruit, wat ook de reden lijkt dat het ESM was geconstrueerd zoals het was.
Het BVG heeft dus alle subsidiariteitselementen afgewezen die het budgetrecht van de Bondsdag zouden kunnen aantasten.

Bondspresident Gauck heeft het ESM ondertekend, maar het verdrag is door het BVG ontdaan van alle elementen die er kenmerkend voor waren. Je kunt iets wel een eend noemen, maar als het niet waggelt, niet kwaakt en er niet uitziet als een eend, is het geen eend. Het BVG en de Bondsregering hebben een toneelstukje opgevoerd om geen grote paniek te veroorzaken. In feite is het ESM door het BVG afgewezen en dood verklaard.

Pim Beaart is historicus, bedrijfskundige en blogger (Hannibal).

 
Psychologisch is 5 maal 25 miljard euro veel meer dan één maal 125
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden