Duitse ergeren zich bij oostelijk wapengekletter NAVO

De NAVO vergroot haar troepenmacht in Oost-Europa. De Bundeswehr helpt mee. Maar Duitse burgers ergeren zich. 'Oorlog mag geen politiek middel meer zijn.'

In Frankfurt-Oder is donderdagavond geprotesteerd tegen de aanwezigheid van NAVO-militairen, met name Amerikanen ('Ami'), die met manschappen en materieel op doorreis zijn naar Polen. Beeld epa

Op het stationspleintje van Frankfurt-Oder, in het licht van de enige lantarenpaal, maken twee mannen ruzie over de tekst op een spandoek. Ze wachten op een trein waarvan ze weten dat hij niet zal komen. Tenminste, niet vanavond.

Misschien dendert hij vannacht voorbij, of morgenochtend vroeg, de lange trein, beladen met Amerikaanse tanks, op weg naar Polen. De grens, de brug over de Oder, is vanaf hier nog maar een paar honderd meter. 'Ami go home' - Amerikaan, ga naar huis, staat er op het omstreden spandoek - een zin die vaak werd gebruikt in DDR-propaganda.

Ongeveer 2.000 legervoertuigen en 3.500 Amerikaanse soldaten trekken deze week door Duitsland. Ze nemen deel aan de NAVO-operatie Atlantic Resolve, het in 2014 door de regering-Obama geformuleerde antwoord op de Russische annexaties in Oost-Oekraïne en de Krim. Het is het grootste troepentransport door Duitsland sinds de Koude Oorlog.

De ruziënde mannen willen allebei tegen dat transport protesteren. 'Ik ben hier de organisator!', buldert Jan Augustyniak, van politieke partij die Linke. 'En ik wil niet dat er bij mijn demonstratie zo'n tekst opduikt.'

'Pffft, er is hier toch vrijheid van meningsuiting' zegt Michael Blass (67), ook lid van die Linke, het spandoek tegen zijn buik gedrukt.

Op het spoor toetert een trein. De mannen kijken op. Het blijkt een gewone passagierstrein op de lijn Warschau-Berlijn. Dus ruziën ze verder.

Er worden houwitsers en tanks gereedgemaakt voor transport. Beeld EPA

Augstyniak verliest de discussie en Blass steekt het spandoek triomfantelijk de lucht in. Op het spandoek dat Augustyniak even later zelf uitrolt staat 'Tanks brengen geen vrede, nergens.' Koude Oorlogs-retoriek versus pacifisme - geopolitiek op postzegelformaat. Dat Duitsland zelf lid is van de NAVO lijken beide mannen vergeten.

De Duitse regering, die een grote rol speelde in de pogingen het conflict in Oekraïne te beslechten, staat natuurlijk achter de beslissing om de NAVO-troepenmacht in Oost-Europa te vergroten. De Bundeswehr ondersteunt de Amerikanen bovendien bij de logistiek van het transport: de Amerikaanse soldaten overnachten in Duitse kazernes en Duitse soldaten helpen bij de bewaking van de konvooien.

Toch is de kritiek op de doortocht en op de NAVO-missie veelstemming. 'Het helpt ons niet als er aan twee kanten van de grens tanks staan', zei Ditmar Woidke, de sociaal-democratische premier van de deelstaat Brandenburg.

De AfD is van mening dat het troepentransport 'de soevereiniteit van Duitsland uitholt', zoals AfD-chef Frauke Petry op haar Facebookpagina schreef. Daar sprak ze ook van 'wapengekletter' en 'militaire krachtpatserij van de NAVO'. Ze eindigt haar bericht met de hoop dat 'president Donald Trump weer meer het gesprek met Rusland zal zoeken'.

Alleen de CDU en - opmerkelijk genoeg - de Groenen verdedigen Operation Atlantic Resolve, vooral door te wijzen op de angst van de Polen en de inwoners van de Baltische staten voor Russische agressie. In Polen zijn de eerste Amerikaanse soldaten eerder deze week met gejuich ontvangen.

Spandoeken

Volgens Jan Augustyniak los je angst niet op met een nieuwe wapenwedloop. Hij kijkt op zijn horloge, en dan naar de klok op de stationsgevel, naast het logo van de Burger King. Kwart voor zeven.

Hij wacht op partijgenoot en parlementslid Thomas Nord, die speciaal uit Berlijn komt om de demonstranten toe te spreken. Augustyniak kan tevreden zijn. Hij vreesde dat er met deze kou maar twintig mensen zouden komen opdagen. Het zijn er ruim honderd meer. Als de wind de wolken wegwaait, beschijnt de maan hun vastberaden gezichten.

Toch mokt Augustyniak, tegen de lantaarn geleund. Dat komt door 'Ami go home.' Vier spandoeken zijn er inmiddels met die tekst. En een met 'Stop de hetze tegen Rusland.' Ja, hij weet dat de liefde voor Rusland en bijgevolg het wantrouwen jegens de VS diep is ingebakken in deze landstreek, in het denken van zijn electoraat. Hij weet natuurlijk dat zijn partij ontsproten is uit de SED, de enige toegestane partij in de DDR. Mij Augustyniak wil nu eens over die schaduw heen springen.

Humvee's en vrachtwagens van het Amerikaanse leger rijden achter een Volkswagen van de Duitse militaire politie. Beeld EPA

Hij werpt nog eens een kwaaie blik op het spandoek van Michael Blass. Die reisde deze week van demonstratie naar demonstratie, zonder ook maar een glimp te zien van de Amerikaanse troepen. Zo stond hij maandag in Lehnin, Brandenburg, bij een kazerne waar Amerikaanse soldaten zouden overnachten. Ze kwamen een dag later.

Het deert hem niet, hij doet het graag. En vanonder zijn muts van een Russisch merk ontvouwt hij ook graag zijn kijk op de wereldpolitiek. 'De VS hebben Rusland beledigd, kleingemaakt, vals beschuldigd.' Veel demonstranten, vooral ouderen, zitten op die lijn. 'Rusland is nooit een wereldoorlog begonnen, maar wordt altijd onterecht van oorlogszucht beschuldigd.' De stemming op het stationspleintje dreigt wat grimmig te worden.

Gelukkig is daar Thomas Nord. Uit de achterbak van zijn Volkswagen komt een bouwlamp. Uit de zak van zijn jas haalt hij dichtbeschreven A4'tjes. Na een knikje naar Augustyniak steekt hij van wal, met een retorische rit door de 20ste eeuw. Hij kent zijn publiek, zo blijkt. Hij kent hun meningsverschillen. Hoe langer hij praat, hoe dichter de mensen bij elkaar gaan staan.

'We zouden hier ook staan als Rusland tanks richting het Westen zou sturen, toch?', begint hij. De mensen knikken. Dan herinnert hij aan de oorlog, aan de verantwoordelijkheid voor de vrede die Duitsland draagt.

'Oorlog mag geen politiek middel meer zijn.' Hij citeert bondskanselier Willy Brandt, die samen met zijn rechterhand Egon Bahr tussen 1969 en 1975 de eerste stap zette op weg naar verzoening tussen West-Duitsland en Moskou, de kanselier onder wie de BRD de DDR als land en als gelijkwaardige onderhandelingspartner erkende. Vrede is niet alles, maar zonder vrede is alles niets, zoals Egon Bahr het zo mooi zei.' Iedereen klapt.

Als hij vervolgens 'Karl en Rosa' citeert - de achternamen Liebknecht en Luxemburg hoeft hij voor dit publiek niet te vermelden - krijgt Gisela Tröbs (60) uit Eisenhüttenstadt tranen in haar ogen, die langs haar kin op haar rode wollen sjaal druppelen. 'Jajaja', fluistert ze, 'jajaja.'

'Ik vind dat Duitsland het aan zijn ligging verplicht is het evenwicht tussen Oost en West te bewaren', zegt Tröbs na afloop. 'Friede schaffen ohne Waffen', staat er op haar bord - vrede stichten zonder wapens. Dat, vindt Tröbs, is Duitslands grootste politieke verantwoordelijkheid.

'Nee, niet zozeer vanwege het verleden, maar vanwege de ligging van het land: middenin Europa. We zijn het grootste land, het rijkste land, het land met de grootste mond als het over economie gaat, of over vluchtelingen. Waarom kunnen we die mond niet open doen om de vete tussen de VS en Rusland te stoppen?'

Ook zij wantrouwt de Amerikanen meer dan de Russen. Dan haalt ze de eerste regel aan van haar lievelingsgedicht, in 1961 geschreven door de Russische dichter Jevgeni Jevtoesjenko. Het gedicht begint met een retorische vraag: 'Meinst du, die Russen wollen Krieg? - denk je dat de Russen oorlog willen?'

Grote permanente militaire missie

Sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 heeft de NAVO meerdere oefeningen gehouden op het grondgebied van Oost-Europese bondgenoten. Ze waren bedoeld om de Russen af te schrikken en met name de Baltische lidstaten en Polen een hart onder de riem te steken. De deelnemende troepen keerden na afloop steeds weer naar huis.

De 3.500 Amerikaanse militairen die sinds donderdag in Polen in verschillende groepen aankomen met hun materieel, blijven daarentegen voor onbepaalde tijd. Sommigen blijven in Polen, anderen zwermen uit naar Estland en Bulgarije. Sinds de val van de Muur in 1989 is het nog nooit tot zo'n permanente militaire missie gekomen. De aflossing staat gepland voor over negen maanden. Het is onderdeel van de beloften van de Amerikaanse president Barack Obama om de oostflank van Europa beter te beschermen. Onduidelijk is nog of zijn opvolger Donald Trump zich daarbij aansluit.

De Nederlandse landmacht stuurde deze week ook meer dan honderd militaire voertuigen per trein naar Polen, maar dan voor een oefening. De gemechaniseerde brigade traint de komende zes weken in het Westen van Polen met de NAVO-bondgenoten Canada, Duitsland, Estland, Polen en de VS. Met 4.500 deelnemende militairen is het de grootste oefening in jaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden