Duitse dorpen plat voor bruinkool

Bruinkool maakt onverwachte comeback na val DDR...

ATTERWASCH Atterwasch is, zoals de naam al doet vrezen, een nietig plaatsje in het stille Oosten van Duitsland. Er staat een eeuwenoude kerk en er ligt een door bomen omzoomd meertje met een camping en een hotel dat betere tijden heeft gekend. In de zomer trekt Atterwasch duizenden bezoekers met de zogenoemde boeren-Olympiade: een folkloristisch evenement met de onderdelen strobaalrollen, boomstamgooien en kruiwagenrennen.

Zijn betrekkelijke naamsbekendheid ontleent het negenhonderd zielen tellende dorp deze dagen echter aan wat anders: het energieconcern Vattenfall heeft aangekondigd de delving van bruinkool in het Saksische Jänschwalde de komende jaren drastisch te zullen uitbreiden. Als gevolg daarvan zal de grond onder drie naburige dorpen – waaronder Atterwasch – worden afgegraven.

Ze zullen, met andere woorden, van de aardbodem verdwijnen. Een lot dat de laatste jaren meer obscure nederzettingen heeft getroffen.

Het einde van de DDR leek ook het lot te bezegelen van de Oost-Duitse energiebron bij uitstek, waaraan zelfs de brandstof voor de Trabant werd onttrokken. Maar inmiddels wordt bijna een kwart van de elektriciteit in Duitsland door bruinkool-centrales opgewekt – het hoogste percentage sinds 1991. Het aandeel van kern- en steenkoolcentrales blijft daarbij, met respectievelijk 22 en 23 procent, achter. De resterende 30 procent wordt geleverd door aardgas en hernieuwbare energiebronnen.

De comeback van de bruinkool is een treffende illustratie van de onverenigbaarheid van belangrijke politieke doelstellingen. De regering-Merkel heeft zich verbonden aan de doelstelling van de rood-groene coalitie van Gerhard Schröder (1998-2005)om de zeventien kerncentrales in Duitsland op termijn te sluiten. Anderzijds streeft ze naar een substantiële reductie van de uitstoot van CO2 en naar een ‘evenwichtige energiemix’ – een neutrale formulering van de wens om de afhankelijkheid van Rusland en andere leveranciers van fossiele brandstoffen te verminderen.

Van dit samenspel van factoren is – ironisch genoeg – bruinkool de grote winnaar. De productie van de vier grote Duitse bruinkoolmijnen nam vorig jaar met 2 procent toe tot ruim 180 miljoen ton – goed voor de opwekking van 156 miljard kilowattuur.

Hiermee komen de Duitse milieu-doelstellingen zwaar onder druk te staan. De meest vervuilende elektriciteitscentrales van Europa gebruiken bruinkool als brandstof. En van die centrales staan er acht in Duitsland. Samen zijn de dertig vuilste centrales van Europa verantwoordelijk voor 10 procent van de CO2-emissie op het continent.

De Duitse bruinkoollobby stelt daar tegenover dat de energie-efficiëntie van bruinkool voortdurend stijgt, en dat de schade die ze het milieu toebrengt afneemt.

Daarnaast bepleiten de voorstanders van bruinkool hun zaak met argumenten waarvoor men in Duitsland buitengewoon gevoelig is: de sector biedt vijftigduizend mensen een baan, en draagt bij aan wat ‘de nationale energiestabiliteit’ wordt genoemd. De federatie van bruinkoolproducenten DEBRIV durft zelfs als natuurberschermer te poseren: als een wingebied is afgegraven, wordt het gesaneerd en ‘teruggegeven aan de natuur’. Op die manier zijn in de oostelijke deelstaten uitgestrekte merengebieden ontstaan.

Feit is dat de sector betrekkelijk weinig weerstand ondervindt. CDU, SPD en Die Linke zijn verklaarde voorstanders van bruinkoolwinning. Bij een referendum over de uitbreiding van de exploitatie in Saksen vergaarden de tegenstanders (aangevoerd door de Groenen) slechts 4 procent van de stemmen.

Inmiddels wordt gespeculeerd over de dorpen die na Atterwasch aan de kolenwinning ten prooi zullen vallen. Zo staat Röcken, in de deelstaat Saksen-Anhalt, op de nominatie om te verdwijnen. Dat dit niet geheel onopgemerkt blijft, dankt het 170 zielen tellende gehucht vooral aan het feit dat de filosoof Friedrich Nietzsche hier is geboren en begraven. Reden voor behoud van Röcken is dit niet: Nietzsches geboortehuis en zijn graf zullen vermoedelijk een paar kilometer worden verplaatst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.