Duits-Russische vriendschap is bepalend

Toen vorige week de Europese regeringsleiders in het Vlaamse Ieper de Eerste Wereldoorlog herdachten, er hun EU-top hielden en daar niet alleen de historische blunder begingen om Jean-Claude Juncker als Europese baas aan te wijzen, maar ook nog eens een associatieakkoord sloten met Oekraïne, toen wist ik het zeker: het Europese Project steunt op een valse mythologie. De Europese eenwording, waarbij alles draait om de Frans-Duitse erfvijandschap, is het antwoord op de Eerste Wereldoorlog. Op Ieper en Verdun. Maar het is niet of onvoldoende een antwoord op de Tweede Wereldoorlog. Op Stalingrad en Katyn.


Laten we wel wezen. Die hele Frans-Duitse erfvijandschap, waarin vooral Elzas-Lotharingen een kwalijke hoofdrol speelde - vandaar de obsessie met Straatsburg als eeuwigdurende zetel van het Europese Parlement - is vooral een verhaal over de Eerste Wereldoorlog. Over het elkaar wederzijds laten doodbloeden bij Verdun en de 'Holocaust van de loopgraven' aan de Somme en de IJzer.


Maar in de Tweede Wereldoorlog speelt de Frans-Duitse erfvijandschap een relatief bescheiden rol. Hitler maakte maarschalk Pétain, held van de Eerste Wereldoorlog, met een pervers soort gentleman's agreement, tot chef Franse collaboratie van Vichy-Frankrijk. De echte vijandschap, tot racistische vernietiging aan toe, speelde zich elders af. Aan het Oostfront, in de 'Bloedlanden' die ingeklemd zaten tussen Stalin en Hitler, en vooral ook in de strijd op leven en dood tussen Russen en Duitsers.


Voor de langdurige vrede in Europa is de naoorlogse verhouding tussen Rusland en Duitsland dan ook eigenlijk veel urgenter dan die tussen Duitsers en Fransen. De Europese Unie is op de lessen van de Eerste Wereldoorlog gebouwd, maar staat met de rug naar de waarschuwingen van de Tweede Wereldoorlog.


Die betreft de verhouding tussen Rusland en Duitsland, tussen Slaven en Duitsers.


Ik behoor niet tot de Putinversteher. Dat is een Duits woord voor mensen die alle begrip opbrengen voor het gedrag van de Russische president Poetin. Die vinden dat diens annexatie van de Krim eigenlijk wel verdedigbaar is, dat Rusland terecht het gevoel heeft omsingeld te worden door NAVO en EU, en dat er best wel enige ratio schuilt in het imperiale revanchisme van Poetin's Russische Federatie ten opzichte van zijn geopolitieke invloedssfeer.


Ik ben allesbehalve een vriend van Poetins Rusland. Ik denk eerder dat dit autocratische regime levensgevaarlijk en onvoorspelbaar is, en zeg dus hooguit: handle with care. Drijf de tegenstellingen niet op de spits.


En je hoeft geen fan van Poetin te zijn, om toch enige clementie voor het land Rusland zelf op te brengen. Dat land is - natuurlijk vooral door eigen toedoen, door de Goelag en de totalitaire bezetting van Oost-Europa - aan de kille kant van de geschiedenis terecht gekomen. Paria van de internationale gemeenschap. Geen respect.


Heel navrant, wat dat betreft, was een onlangs herhaald opinieonderzoek in Frankrijk. Op de vraag 'Welk land droeg het meest bij aan de nederlaag van nazi-Duitsland?' werd in mei 1945 geantwoord: Sovjet- Unie 57 procent; Verenigde Staten 20 procent; Verenigd Koninkrijk 12 procent. Maar in juni 2014 waren die cijfers totaal omgedraaid. De Sovjet-Unie scoorde slechts 20 procent; Amerika 58 procent, en het Verenigd Koninkrijk 16 procent.


Dat is wat vijftig jaar Hollywoodfilms over de oorlog doet. Dat is wat 70 jaar D-Day herdenkingen doen. De herinnering aan het onvoorstelbaar grote offer dat de Sovjet-Unie in zijn Grote Vaderlandse Oorlog gebracht heeft - 28 miljoen doden - is zo goed als uitgewist uit het historisch wereldgeheugen.


Het gaat nog verder. Recentelijk werd 70 jaar D-Day herdacht. Met een fraaie speech van Obama op Omaha Beach, één van de invasiestranden van Normandië. Wie realiseert zich dat er in juni 1944 nog een tweede D-Day was? Op 22 juni begon het Rode Leger zijn zomeroffensief in Wit-Rusland. Operatie Bagration. Die zou het nazi-leger een beslissende slag toebrengen. In luttele weken rukte men op van Minsk naar Warschau.


Deze D-Day wordt nooit herdacht. De Russische bijdrage aan de nederlaag van Hitler-Duitsland wordt nog altijd niet op waarde geschat. Terwijl zij het waren die opstoomden naar Berlijn, Topographie des Terrors.


Het is de Duits-Russische vriendschap die de vreedzame toekomst van Europa zal bepalen. Meer dan de Frans-Duitse verzoening. Waarom geen Kolen en Staal Gemeenschap met Rusland?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden