Duits leger nauwelijks in staat tot vredestaken

Duitsland is met de deelname aan KFOR terug op het wereldpodium, maar de Bundeswehr kan het nauwelijks aan. Het Duitse leger zou moeten worden omgevormd tot een beroepsleger, zeggen critici....

Duitse legeronderdelen die hun grote voertuigen een opknapbeurt willen geven, proberen ze naar Kosovo te sturen. 'Daarna is het ding perfect in orde', vertelde een onderofficier onlangs aan een Berlijnse krant. Aan het thuisfront moeten ze uit gebrek aan reserve-onderdelen soms de ene tank demonteren om de andere draaiende te houden.

In Kosovo zet Duitsland voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog zijn legereenheden op grote schaal in. De politieke leiders mogen dit toejuichen als een terugkeer van Duitsland in de wereld, de Bundeswehr blijkt nauwelijks opgewassen tegen haar nieuwe taak.

De inzet van 3500 Duitse soldaten loopt voorspoedig. Maar de operatie heeft ook de zwakke plekken van de Bundeswehr aan het licht gebracht: er is te weinig geld en het materieel is vaak ouder dan de soldaten. Met de M 113-pantserwagen, sinds 1962 in gebruik, kan alleen maar voorzichtig worden gereden, anders valt hij uit elkaar.

Duitsland heeft met 335 duizend soldaten en 143 duizend man burgerpersoneel het grootste leger van West-Europa. Toch kost het de Duitsers nu al moeite om de voor Kosovo en Bosnië benodigde genie-, transport- en geneeskundige eenheden te vinden.

Critici noemen het Duitse leger een 'relict uit de Koude Oorlog'. De meeste soldaten (280 duizend) hebben als taak het verdedigen van het eigen grondgebied met een massa aan tanks en gemechaniseerde infanterie. Maar Duitsland wordt omringd door NAVO-partners, op het weinig bedreigende Oostenrijk en Zwitserland na.

Na de vereniging van Duitsland werd de Oost-Duitse Volksarmee geïntegreerd in het West-Duitse leger. Die operatie draaide uit op een halvering van de totale strijdkrachten. Duitsland geeft nu minder geld uit aan defensie dan de Europese partners: met minder dan 1,5 procent van het bnp bevinden de Duitsers zich in de NAVO op de zeventiende plaats. Maar een structurele hervorming van de Bundeswehr werd al die tijd uitgesteld.

Intussen komt er een nieuwe bezuinigingsgolf aan. Deze maand kreeg minister Scharping van Defensie te horen dat ook hij zijn bijdrage moet leveren aan 'Operatie Spaarvarken'. Scharping had zijn post vorig jaar herfst uitsluitend aanvaard na Schröders belofte dat het ministerie van Defensie in Bonn, zou worden uitgesloten van kortingen.

Maar Schröder heeft zijn politieke lot verbonden aan de omstreden bezuinigingsronde van minister van Financiën Eichel. Dat bleek belangrijker dan de beloftes van het najaar. 'Sparkommissar' Eichel wil de defensiebegroting terugbrengen van 47,3 miljard mark naar 43,7 miljard in 2003. Dit in plaats van de oorspronkelijk voorgenomen verhoging tot 50 miljard mark. Scharping ging tandenknarsend akkoord. Hij moet nu bases sluiten en personeel ontslaan.

Het Duitse defensie-establishment slaat alarm: Duitslands net herwonnen gewicht in de wereld komt in gevaar. NAVO-generaal Naumann waarschuwde dat de invloed in het bondgenootschap 'aanzienlijk' zal dalen. In Brussel zou al luid worden geklaagd over de bezuinigingen.

De meeste onafhankelijke veiligheidsexperts vinden echter dat de Bundeswehr verder moet inkrimpen en moet investeren in de Krisis Reaktions Kräfte (KRK). Dit legeronderdeel, dat functioneert als het Balkankorps van de Bundeswehr, is er stukken beter aan toe dan het leger in Duitsland. Maar internationaal vergeleken laten opleiding en uitrusting te wensen over.

Onvermijdelijk steekt de discussie over het nut van de dienstplicht weer de kop op. 'De keuze voor een beroepsleger van ongeveer 200 duizend soldaten had allang moeten plaatsvinden', zegt Dieter Lutz van het Hamburger Institut für Friedenforschung und Sicherheitspolitik deze week in Die Woche.

De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland hebben al een beroepsleger, Duitsland niet. Of toch? De Duitse dienstplichtigen worden nu alleen ingezet bij de verouderde landsverdediging. In Kosovo zijn uitsluitend vrijwillige soldaten te vinden. De tien maanden dienstplicht zijn te kort voor de opleiding van de vredessoldaten.

Duitsland heeft daarmee in feite al een beroepsleger, zeggen de voorstanders van de afschaffing van de dienstplicht. Maar Scharping wijst er op, dat beroepslegers vaak problemen met de rekrutering van soldaten hebben. De SPD heeft bovendien voor de verkiezingen beloofd de dienstplicht te handhaven.

De dienstplicht is in Duitsland lang gezien als een onaantastbaar fundament van de democratie. Het ideaal van de 'burger in uniform' gold als antwoord op het Pruisische militarisme dat het land deze eeuw in twee oorlogen heeft gestort, ook al vocht zowel de keizer als Hitler met een dienstplichtigenleger. Ook daarom blijft het beroepsleger op veel bezwaar stuiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.