Duits leger mag moordenaar zijn, een soldaat niet

Duitse militairen in het algemeen mogen definitief voor moordenaars worden uitgescholden. Wie een individueel lid van de Bundeswehr uitmaakt voor moordenaar maakt zich echter schuldig aan belediging en is strafbaar....

WILLEM BEUSEKAMP

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

's Lands hoogste rechters, in dit geval alle acht leden van de Eerste Senaat van het Hof, kregen het gisteren evenwel opnieuw zwaar te verduren. Onder aanvoering van minister Rühe van Defensie werd het Hof verweten onvoldoende op de hoogte te zijn van de gevoelens onder de bevolking. Leden van de centrum-rechtse coalitie spraken woorden als 'schandelijk', 'wereldvreemd' en 'een vrijbrief voor het verdacht maken van de verdedigers van onze democratie'.

Minister Rühe (CDU) hoopt dat de gewone strafrechters ondanks het vonnis van Karlsruhe zorgvuldig blijven letten op de gewenste eerbied jegens soldaten. Indien de huidige wet, inclusief de nieuwe jurisprudentie, de Bundeswehr in de praktijk onvoldoende beschermt tegen infame beschuldigingen overweegt de bewindsman een 'Ehrenschutzgesetz', ofwel een wetsvoorstel waarin de eerbied dwingend wordt voorgeschreven.

Nergens ligt 'das Militär' zo gevoelig als in Duitsland. Vandaar de strafklacht die iedereen kan verwachten zodra hij/zij leden van de krijgsmacht verdacht maakt. De Bundeswehr is immers op geen enkele wijze te vergelijken met Hitlers Wehrmacht of de keizerlijke Reichswehr; de Bundeswehr is een verzameling 'burgers in uniform', waar 'innerlijke leiding' voorrang heeft boven 'het bevel'.

Juist vanwege het belaste verleden heeft echter ook geen enkel land zoveel dienstweigeraars en principiële pacifisten. Laatste bewijs: de viering onder uiterste veiligheidsmaatregelen vorige week in Bonn van het veertigjarige jubileum van de Bundeswehr, waar de oppositie demonstratief wegbleef en waar buiten het politiecordon heftig werd gedemonstreerd tegen het leger.

Enkele jaren geleden werd een jonge Duitser bestraft omdat hij op zijn auto een sticker had geplakt met de tekst 'Soldaten zijn moordenaars', een spreuk van de begin deze eeuw levende schrijver/satiricus Kurt Tucholsky. De zaak belandde vorig jaar in cassatie bij het Hof, waar drie rechters bepaalden dat de straf indruiste tegen het recht op vrije meningsuiting. De strafrechter had volgens het Hof onvoldoende kennis genomen van het feit dat de automobilist niet zozeer de Bundeswehr alswel alle legers ter wereld op de korrel had. Het vonnis van de strafrechter werd nietig verklaard.

De beslissing van het Hof leidde tot een extra zitting van de Bondsdag, talrijke wetenschappelijke juridische en literaire publicaties, honderden commentaren alsmede duizenden ingezonden brieven. Een generaal die meende 'pal voor zijn manschappen' te moeten staan, trok in het openbaar fel van leer tegen het Hof en kreeg daarvoor op zijn beurt van minister Rühe een stevige reprimande aan z'n broek. Hetgeen opnieuw een stroom van publicaties tot gevolg had.

Onduidelijk is of het Hof zich heeft laten beïnvloeden door het massale protest. In ieder geval werden er opnieuw vier veroordelingen naar Karlsruhe verwezen. In drie gevallen waren Duitse militairen voor (potentiële) moordenaars uitgescholden, in een geval betrof het een protest voor een Amerikaanse kazerne. Voor alle zekerheid besloot het Hof dit keer alle acht rechters van de Eerste Senaat zich over de vier veroordelingen te laten buigen.

Het definitieve oordeel (nieuw verzet heeft geen zin) wijkt nauwelijks af van het vonnis van vorig jaar: Bundeswehr-leden mogen persoonlijk niet voor moordenaar worden uitgescholden. Maar wel als collectief. Het Hof: 'Persoonlijke belediging is uitgesloten indien het schelden een zeer groot, onoverzienbaar collectief betreft. Nu is de Bundeswehr weliswaar een overzienbare groep, maar anderzijds weer onderdeel van een totale, wereldwijd onder de wapenen geroepen verzameling van soldaten.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden