Duif op een financiële toppositie

De Amerikaanse die het plan bedacht om de crisis te bestrijden door de geldpers aan te zetten, wordt de baas van de centrale banken in de VS. Wie is deze vrouw? Een portret in vijf trefwoorden.

President Obama heeft woensdag de 67-jarige Janet Yellen formeel voorgedragen als de nieuwe baas van de centrale banken in de VS - de zogenoemde Federal Reserve (Fed). Ze was al de gedoodverfde opvolger van de huidige voorzitter Ben Bernanke. Vorige maand trok tegenkandidaat Larry Summers zich terug vanwege gebrek aan steun in de Senaat.


Yellen, nu nog vicevoorzitter van de Fed, moet op 31 januari 2014 het stokje van Bernanke overnemen. De benoeming moet nog worden goedgekeurd door het Congres.


rolmodel

Het is voor het eerst dat de Federal Reserve Board, het bestuursorgaan van de Amerikaanse centrale banken, een vrouw als voorzitter krijgt. Vrouwen zijn dun gezaaid in de top van de financiële wereld. Wereldwijd is nog geen 10 procent van de presidenten van de centrale banken een vrouw.


Met Janet Yellen komt er een bij, meteen een van de machtigsten ter wereld. En zij is niet het enige rolmodel voor vrouwen. Met Angela Merkel en Christine Lagarde - respectievelijk de Duitse bondskanselier en de eerste vrouwelijke directeur van het IMF, het Internationaal Monetair Fonds - zitten er meer vrouwen aan bij het topoverleg over de wereldeconomie.


Opvallend is dat ook de Russische president Poetin in juni een vrouw tot centralebankpresident heeft benoemd. Voormalig minister Elvira Nabiullina (49) werd daarmee de eerste vrouw als bankpresident van een G8-land. Andere vrouwelijke bankpresidenten in de wereld zijn onder anderen Mercedes Marcó del Pont van Argentinië, Gill Marcus van Zuid-Afrika en Edmée Betancourt van Venezuela. Opmerkelijk genoeg hebben de EU-landen, die vaak prat gaan op hun emanicipatiebeleid, geen enkele vrouw als centralebankpresident.


leeftijd

Janet Yellen is 67 jaar, terwijl Amerikanen gemiddeld op hun 61ste met pensioen gaan. Ze is acht jaar ouder dan de man die zij opvolgt. Bernanke wordt in december 60 en was bij zijn benoeming in 2005 door president Bush pas 52 jaar. Het is echter niet uitzonderlijk dat iemand van hoge leeftijd president is van de centrale bank. President Mario Draghi van de ECB is vorige maand 65 geworden en maakt zeker geen aanstalten om met pensioen te gaan. Gouverneur Haruhiko Kuroda van de Bank of Japan is nog een half jaar ouder dan Yellen.


Een van haar illustere voorgangers, Alan Greenspan, trad pas vlak voor zijn 80ste verjaardag in 2006 terug. Een hoge leeftijd is geen voorwaarde voor de baan. Klaas Knot is bijvoorbeeld pas 45. Jens Weidmann, de president van de Bundesbank, is zelfs nog jonger: 44 jaar.


nobelprijs

Janet Yellen was ooit vooral bekend als de echtgenote van de vermaarde econoom George Akerlof (73), die in 2001 de Nobelprijs voor de economie won met Joseph Stiglitz. Nadat hij de prijs won, schreef Akerlof dat hij en zijn vrouw elkaar niet alleen als persoon perfect aanvoelden, maar dat ze ook dezelfde visie op de macro-economie hadden. Ze hebben ook samen onderzoeken gedaan, onder meer naar de economische consequenties van de hereniging van Duitsland en van draagmoederschap buiten het huwelijk.


Akerlof is een fel criticus van de theorie van de efficiënte markt. Hij schreef in 2009 een boek waarin hij beschreef dat economische keuzes niet zijn gebaseerd op rationeel gedrag, maar op vijf dierlijke instincten bij de mens. Ook was Akerlof een fervent tegenstander van zowel het economische als het buitenlandbeleid van de vorige president, George W. Bush. Vanwege Akerlofs docentschap aan de Universiteit van Berkeley besloot Yellen haar politieke carrière in Washington af te breken en baas van de Fed te worden in San Francisco.


duif

Janet Yellen staat binnen het bestuur van de Fed bekend als een zogeheten duif. Zij heeft meer oog voor de werkgelegenheid, terwijl de 'haviken' vooral waken voor het oplopen van de inflatie. Het ruimhartige monetaire beleid dat de Fed voert sinds het begin van de crisis is vooral door haar bedacht. Zij wil dit beleid niet temperen voordat de werkloosheid in de VS onder de 6,5 procent is gedaald.


Niettemin zal zij er niet aan kunnen ontkomen de monetaire verruiming af te bouwen en een plan te verzinnen om de enorme hoeveelheid staats- en hypotheekobligaties op de balans van de Fed weer af te stoten.


In 2005 was zij een van de bestuursleden van de Fed die waarschuwden voor de vastgoedzeepbel in de VS, zo is gebleken uit de notulen. 'Ik zie een gorilla van 300 kilo in deze kamer die mij angst inboezemt. En dat zijn de oplopende betalingsachterstanden op hypotheken.' Maar ook zij voorzag toen de enorme consequenties niet voor de financiële sector als de huizenprijzen zouden instorten - zoals twee jaar later gebeurde.


koele kikker

Janet Yellen raakt niet gauw in paniek door onverwachte gebeurtenissen op de financiële markten. Ze staat erom bekend in moeilijke situaties het hoofd koel te kunnen houden. In 1989 was zij aanwezig op het hoofdkantoor van de Fed in San Francisco toen de aarde begon te beven en het gebouw wiebelde. Terwijl de werknemers massaal vreesden dat het kantoor ineen zou zakken en zij zouden sterven, bleef Yellen gewoon doorwerken.


WAAROM DE FED ZO BELANGRIJK IS

De Federal Reserve (kortweg Fed) is het stelsel van centrale banken van de VS. Omdat de dollar de mondiale reservevaluta is, kan de Fed de machtigste financiële instelling ter wereld worden genoemd. Vrijwel alle landen houden reserves aan in dollars. Het systeem is opgezet na de financiële crisis van 1907. In ruil voor de toezegging dat de banken het toezicht in eigen handen mochten houden, kreeg de president het recht de bestuurders te benoemen.


In tegenstelling tot andere centrale banken zijn de aandelen van de Fed niet in handen van de overheid maar in die van de particuliere banken. Het allerhoogste orgaan is de Federal Reserve Board, waarvan de zeven bestuurders op voordracht van de president worden benoemd door het Congres. Deze Board houdt toezicht op de twaalf aangesloten regionale centrale banken.


Daarnaast is er het zogenoemde Federal Open Market Committee, dat iedere maand het monetaire beleid bepaalt. Behalve de zeven bestuurders van de Board hebben ook vijf regionale presidenten hierin zitting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden