NieuwsVerkiezingen Polen

Duda’s herverkiezing als president van Polen legt diepe verdeeldheid bloot

De conservatieve Andrzej Duda is opnieuw verkozen als president van Polen. Hij won nipt van zijn liberale tegenstrever Rafal Trzaskowski. De uitslag legt bloot hoe diep het land verdeeld is.

President Andrzej Duda en zijn vrouw Agata Kornhauser-Duda. Duda is opnieuw tot president van Polen verkozen.Beeld AP

Nu ruim 99 procent van de stemmen geteld zijn, komt Duda uit op 51,2 procent. Zijn uitdager Rafal Trzaskowski van de centrumrechtse oppositie volgt op 48,8 procent. Bij het sluiten van de stembussen zondagavond was het verschil in de exitpoll nog een minieme 0,8 procent, waardoor niemand een winnaar durfde aan te wijzen.

De 48-jarige Duda dankt zijn herverkiezing aan de kiezers op het platteland en in de kleine steden. Lang voor de campagne begon deed hij alle 380 gemeenten aan, kriskras reizend door Polen, om mensen uit te leggen waar zijn ultraconservatieve Recht en Rechtvaardigheidspartij (PiS) voor staat: ‘traditionele waarden’, katholicisme en een ruime sociale bijstand voor gezinnen met kinderen. Hij voerde ook een harde campagne tegen ‘lhbt-ideologie’, een wereldbeeld dat volgens Duda gevaarlijker zou zijn dan het communisme. 

Duda is de eerste president sinds Lech Walesa (in 1990) die meer dan 10 miljoen kiezers achter zich heeft gekregen. De opkomst was met 68 procent historisch hoog. Te verwachten valt dat de harde, soms schurende koers richting Brussel onder Duda’s leiding zal voortduren. De PiS-regering zal zich bovendien gesteund voelen om nieuw beleid te ontwikkelen voor de media, naar het voorbeeld van geestverwant Viktor Orbán in Hongarije. 

Een deel van de kranten en tv-kanalen is in handen van Duitse of Amerikaanse uitgevers. Een schande, aldus veel ministers die in de eerste uren na de bekendmaking van de resultaten opriepen tot ‘repolonisering’. Grote, dominante titels zouden volgens hen in Poolse handen moeten komen.

Inmenging

Een voorbeeld is de tabloid Fakt, die tijdens de campagne onthulde dat president Duda gratie zou hebben gegeven aan een pedofiel (volgens Duda omdat de man huisarrest uitzat, maar thuis zijn gezin terroriseerde). Omdat Fakt in handen is van een Duitse uitgeverij, las zijn campagneteam team het stuk als een poging tot inmenging. ‘De Duitsers willen de Poolse president kiezen’, fulmineerde Duda tijdens een toespraak.

Duda’s leeftijdsgenoot Trzaskowski was er dichtbij, maar moet zijn verlies nemen. Sinds 2015 heeft zijn partij Burgerplatform (PO) zes verkiezingen op rij verloren – landelijk en Europees. De partij zal de komende jaren moeten gebruiken om een eigen agenda te ontwikkelen met ideeën die ook aanslaan op het platteland. Veel kiezers stemden puur op Trzaskowski om Duda uit het paleis te houden.

Uit de resultaten blijkt eens te meer de enorme verdeeldheid in het land. Jongeren stemden in meerderheid Trzaskowski, ouderen Duda. De grote steden: Trzaskowski. De kleine gemeentes: Duda. Het westen van het land kleurde oranje (Trzaskowski), het oosten blauw (Duda).

Op een paar logistieke problemen na (niet alle stemmers in het buitenland kregen op tijd een biljet), lijken de verkiezingen goed verlopen. Over de eerlijkheid bestaat meer discussie. De publieke zender TVP zou volgens de statuten onafhankelijk moeten berichten, maar is de laatste jaren veranderd in een ongeremd propagandakanaal. ‘Trzaskowski’s aanhangers vernietigen Polen’, kopte het journaal op TVP1 vorige week. En: ‘Zal Trzaskowski vallen voor Joodse eisen?’, verwijzend naar de roep om compensatie onder Joodse families die voor de Tweede Wereldoorlog grondgebied verloren.

Meer over de verkiezingen in Polen

De man van de oppositie, Rafal Trzaskowski, zat Andrzej Duda op de hielen. Zijn grootste beperking: hij zou elitair zijn. ‘Oké, mijn vader was jazzmuzikant en ik lees boeken. Is dat elitair?’ Wie is Trzaskowski, en waar komt hij vandaan?

De Poolse rechts-conservatieve president Andrzej Duda wil adoptie van kinderen door koppels van hetzelfde geslacht verbieden, iets dat Trzaskowski overigens ondersteunde. 

Het was een cruciaal thema in de verkiezingsstrijd: corona én lhbt. Het stadje Swidnik kroonde zichzelf tot ‘lhbt-ideologie-vrije’ zone, een voorbeeld dat inmiddels door ruwweg eenderde van het land is gevolgd.

In mei viel het laatste nog onafhankelijke Hof in Polen, het Hooggerechtshof, in handen gevallen van de zittende regering. Met de benoeming van de 55-jarige Malgorzata Manowska, een politieke loyalist, kan de rechts-populistische regering onder leiding van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) zijn invloed binnen de rechterlijke macht verder vergroten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden