Dubbelspel Syrische Koerden

Syrische Koerden grijpen de burgeroorlog aan om een autonome regio te creëren, met een Koerdische semistaat in Noord-Irak als voorbeeld.

ISTANBUL - De leiders van de Koerdische minderheid in het noordoosten van Syrië hebben de afgelopen tijd een slim dubbelspel gespeeld. Hoewel de Koerden sinds jaar en dag worden onderdrukt in Syrië, hielden hun leiders zich lange tijd buiten de strijd tegen het regime van president Bashar al-Assad.


Assad beloonde hen daarvoor door een groot aantal staatloze Koerden de Syrische nationaliteit te geven. En toen Assad onlangs de meeste van zijn troepen terugtrok uit de grensstreek omdat hij ze elders nodig had, grepen Koerdische strijders de kans en namen in betrekkelijke stilte de macht over in een groot deel van de streek.


Vervolgens schaarden de Koerden zich achter de oppositie. In ruil daarvoor peuterden ze bij de oppositie de belofte los dat de Koerden na de val van Assad hun eigen autonome regio krijgen.


Met dit listige dubbelspel hebben de Syrische Koerden een flinke stap gezet op weg naar zelfbeschikking. Troepen van Assad beheersen nog altijd vliegvelden en wegen in de streek. Maar op heel wat andere plaatsen wapperen inmiddels Koerdische vlaggen. Koerdische activisten hebben veel overheidsinstanties, waaronder politiebureaus, overgenomen. En Koerdische leiders maken er geen geheim van dat ze zijn geïnspireerd door de semistaat die hun etnische broeders in Noord-Irak hebben gecreëerd. 'Wij zien de Koerdische Regionale Regering in Irak als voorbeeld', aldus de Syrisch-Koerdische leider Abdülhakim Bashar.


De ongeveer 25 miljoen Koerden in het Midden-Oosten leven verdeeld over Irak, Iran, Syrië en Turkije. Velen van hen dromen van een eigen staat. De Koerden in Noord-Irak zijn er na de val van Saddam Hussein als eerste in geslaagd een deel van dat ideaal te verwezenlijken. Zij hebben hun autonome regio, met een parlement, veiligheidstroepen en een vlag. De president van die Koerdische regio in Noord-Irak, Massoud Barzani, hielp Syrisch-Koerdische politieke groeperingen om zich te verenigen in een Koerdische Nationale Raad. En zijn regering trainde ook duizenden Syrisch-Koerdische strijders.


Of de Syrische Koerden er nu ook in zullen slagen hun autonome regio te verwezenlijken, moet worden afgewacht. Ze hebben, anders dan hun broeders in Noord-Irak, geen olierijkdom. En ze zijn onderling sterk verdeeld. In Noordoost-Syrië is, naast de Koerdische Nationale Raad (KNC), ook de Democratische Unie Partij (PYD) actief. Dit is een linkse guerrillabeweging die gelieerd is aan de Koerdische afscheidingsbeweging PKK, die in Turkije vecht tegen de regering. De KNC en de PYD zijn al meermaals met elkaar slaags geraakt.


Turkse vrees

De Turkse regering volgt de ontwikkelingen in de regio met argusogen. De Turkse machthebbers zijn bang dat een eventuele Koerdische autonome regio in Syrië een federatie zal aangaan met de Koerdische regio in Irak en dat ze ook een hap zal willen nemen uit het Turkse grondgebied. De Turken vrezen bovendien dat de rebellenbeweging PKK, die vanuit Noord-Irak opereert, ook vanuit Syrië gaat aanvallen.


De Turken steunen de oppositiestrijders die vechten tegen Assad en zien achter de Koerdische machtsovername in de grensstreek de hand van de Syrische geheime dienst. Assad zou zo wraak nemen voor de Turkse steun aan de oppositie.


De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Ahmet Davutoglu, reisde onlangs naar Noord-Irak om Barzani te vragen de Syrische Koerden in toom te houden. Barzani financiert de KNC en heeft invloed in Noordoost-Syrië. Turkije onderhoudt de laatste jaren een pragmatische relatie met Barzani en Turkse bedrijven doen goede zaken in Noord-Irak. Davutoglu benadrukt dat Turkije niks heeft tegen Koerdische autonomie, mits binnen de grenzen van Syrië. 'We zijn niet tegen de Koerden; we zijn tegen terrorisme.'


Wapengekletter

Tegelijk heeft Turkije extra troepen naar de grens met Syrië gestuurd. En de Turkse regering dreigt met een militaire interventie als de PKK de Syrische grensstreek als uitvalsbasis gaat gebruiken. 'We staan niet toe dat een terroristische groep kampen opzet in Noord-Syrië en Turkije bedreigt', aldus de Turkse premier Erdogan.


Hoeveel indruk dat wapengekletter maakt, is onduidelijk. De KNC en de PYD hebben allebei verklaard dat Turkije zich geen zorgen hoeft te maken. 'Van onze kant wordt er niet geschoten', aldus PYD-leider Saleh Mohammed Muslim


De Syrisch-Koerdische leiders hebben voorlopig waarschijnlijk hun handen vol aan het tot een goed einde brengen van hun dubbelspel en het opzetten van hun autonome regio. Als Assad aan de macht blijft, wat onwaarschijnlijk is, hopen ze door hem beloond te worden voor hun lange afzijdigheid in de burgeroorlog. Als Assad valt, hopen ze zijn opvolgers voor een voldongen feit te stellen. In beide gevallen zouden de Koerden, zonder dat ze aan de strijd hebben deelgenomen, als winnaars uit de Syrische burgeroorlog naar voren komen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden