Dubbelpraat

Tijdens Soeharto's heksenjacht op communisten verloor Lestari achtereenvolgens haar drie maanden oude baby, haar 5-jarige dochter en haar man. Zelf zat ze elf jaar in de cel, zonder proces. Acht jaar geleden - ze was toen 72 - tekende Volkskrant-correspondent Michel Maas haar huiveringwekkende levensgeschiedenis op.


Ik weet niet of Lestari nog leeft en zo ja, of ze in de gelegenheid is geweest de nieuwste inzichten tot zich te nemen van Robert D. Kaplan over het fenomeen 'welwillende dictator'. Kaplan schreef hierover het type stuk dat ze op redacties van kranten en tijdschriften 'lekker prikkelend en tegendraads' vinden; na een rondje in enkele buitenlandse media bereikte het woensdag Nederland: de Volkskrant drukte het af.


Kaplans 'welwillende dictator' is een man die onze waardering verdient, omdat hij best goede dingen voor de mensen doet, zoals wegen aanleggen en het eten verzorgen. Sultan Qaboos rekent hij tot de good guys onder de despoten. Net als Soeharto. Die was weliswaar 'corrupt, maar zijn heerschappij was niet ongunstig voor zijn volk'. Soeharto bereidde namelijk de weg voor de democratie. Dat dit 1 tot 3 miljoen Indonesiërs het leven kostte en van een veelvoud daarvan het leven verwoestte, staat er niet bij. Misschien is die kennis weggezakt.


Je hoorde het vroeger weleens als het over China ging. Jammer van dat plein met die studenten, maar toch verdomde knap van Deng Xiaoping dat elke Chinees te eten heeft. Ook Kaplan schaart Deng in het rijtje prima despoten, omdat China een welvarende middenklasse wist te creëren.


Het is een gedachte die ik uitgestorven waande: de welwillende dictator, bij voorkeur komend uit een goed nest, die sociale en economische vooruitgang brengt, is best oké. Voor hun daarzo dan, hè? Niet voor ons natuurlijk. Zelf stappen we bij voorkeur naar de hoogste rechter als ons recht op vrije belediging dreigt te worden gehinderd, maar wij hebben dan ook al een McDonalds. De anderen kunnen best nog even zonder westerse luxes zoals het recht je leider een lul te noemen.


De notie dat verlicht despotisme prima te pruimen is, vooral omdat het rappe economische ontwikkeling brengt, is in de jaren negentig van de vorige eeuw nogal populair geweest. Asian values heette het toen in groeitijgers als Singapore en Maleisië, waarmee ze bedoelden dat je als maatschappij heel rijk kunt worden dankzij dingen als: wegpoetsen van individualisme, vooropstellen van collectief en staat, uitschakelen van oppositie, smoren van kritiek en niet zeuren over mensenrechten.


Ik ken mensen die het een prima begrip vonden. Voor die ijverige Aziaatjes die zo dol zijn op shoppen dan, hè? Je zou termen als 'Aziatische waarden' en Kaplans 'welwillende dictator' ook gore dubbelpraat kunnen noemen, bedoeld om mensen eronder te houden.


De onvolprezen Amartya Sen heeft jaren geleden al grondig afgerekend met dit soort waanbeelden door aan te tonen dat er geen empirisch verband is tussen economische groei en autoritaire regimes. Er is ook geen snipper bewijs te vinden voor de stelling dat er een conflict is tussen burgerrechten en economische prestaties. Wat we wel weten is dat het Aziatische groeiwonder tot zijn ineenstorting in 1997 stoelde op open markten, buitenlandse handel, een hoog opleidingsniveau, landbouwhervormingen, overheidssteun voor investeringen, export en industrialisatie. Allemaal zaken die niet strijdig zijn met een democratie.


Maar kennelijk is ook die kennis weggezakt. Sorry, Lestari.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden