Nieuws Dubbel verkiesbaar

Dubbelfuncties op uw stembiljet: vooral in Zeeland, Utrecht en Limburg veel overlap door gebrek aan kandidaten

In negen provincies staan kandidaten zowel op de kieslijst voor provinciale staten als op die voor de waterschappen. ‘De rol van traditionele partijen begint armoedig te worden.’ 

Plaatsing van borden in Rotterdam voor de verkiezingen op 20 maart. Beeld ANP

Politieke partijen hebben zoveel moeite om hun kandidatenlijsten voor de provinciale staten en de waterschappen te vullen dat veel kandidaten noodgedwongen op beide lijsten staan. In negen van de twaalf provincies  staan ­kandidaten er dubbel op voor de provincialestaten- en  waterschapsverkiezingen op 20 maart. 

Zeeland telt de meeste dubbele aanmeldingen: 40 procent van de namen is terug te vinden op de lijst voor de provinciale en de waterschapsverkiezingen. Ook in Utrecht en Limburg stellen relatief veel kandidaten zich twee keer verkiesbaar, 20 tot 25 procent. Alleen in Friesland, Flevoland en een deel van Gelderland komen geen dubbelingen voor. 

Alle partijen kampen met dit probleem. Niet alleen lokale fracties, maar ook landelijke partijen, zoals VVD en 50Plus. Beide partijen doen – als enige in Nederland – aan alle waterschapsverkiezingen mee. Andere landelijke partijen als GroenLinks en D66 doen helemaal niet mee aan de waterschappen en ­scharen zich achter de partij Water Natuurlijk.

Beeld Open State

Ook voor regeringspartij ChristenUnie is het moeilijk om voldoende kandidaten te werven voor de waterschappen. In Zeeland staat meer dan 70 procent van de namen ook op de lijst voor de provinciale verkiezingen. ‘Er is een beperkt aantal kandidaten. Ons ledenaantal komt niet boven de driehonderd uit’, zegt het Zeeuwse Statenlid Ria Rijksen-Blok van de ChristenUnie. ‘In gesprekken met leden komt vaak naar voren dat ze liever niet uitkomen voor hun politieke voorkeur. Op het moment dat je op zo’n lijst staat, krijgt dat toch consequenties. Mensen houden het liever bij stemmen.’ 

Combinatie

Voorheen was het bij de waterschapsverkiezingen niet mogelijk om op een partij te stemmen, maar ging de keuze uit naar een persoon. Sinds twaalf jaar zijn de kandidaten ook gebonden aan een partij en moeten alle deelnemende partijen lijsten aanleveren.  George Lernout, voorzitter van 50Plus Zeeland, waar meer dan 80 procent van de kandidaten op beide lijsten staat, erkent dat hij weinig keus had bij de rekrutering.

‘We hadden niet al te veel kandidaten en hebben gekeken naar de mensen die qua achtergrond en ervaring goed aansluiten’, zegt Lernout. ‘We streven ernaar de provinciale staten en de waterschappen gescheiden te houden, maar kunnen niet uitsluiten dat een combinatie moet worden gemaakt.’

Volgens Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden, is de moeizame zoektocht naar potentiële bestuurders niet nieuw. ‘Het is altijd lastig geweest om mensen te werven voor de waterschappen. Dat was al zo in de jaren zestig.’ 

Het combineren van twee vertegenwoordigende functies is niet verboden.  Het komt geregeld voor dat een Kamerlid ook gemeenteraadslid is of lid van de provinciale staten.  Bestuursfuncties bij de waterschappen en de provincies moeten volgens de wet wel gescheiden blijven. Een gedeputeerde in het provinciebestuur mag niet in het bestuur van het waterschap. 

Percentage van kandidaten van de Stichtse Rijnlanden dat zowel voor de provinciale statenverkiezingen en de waterschappen op de lijst staan Beeld Open State
Percentage van kandidaten van de Scheldestromen dat zowel voor de provinciale statenverkiezingen en de waterschappen op de lijst staan Beeld Open State

Enkele partijen erkennen dat de deelname aan beide bestuurslagen praktische en politieke voordelen biedt. Het bestuur van de 21 Nederlandse waterschappen richt zich vooral op de waterstand bij gemalen en sluizen, de zuivering van afvalwater, het beheer van dijken en de kwaliteit van zwemwater. Vertegenwoordigers van de provinciale staten bepalen het provinciale beleid, zoals ruimtelijke ordening en wonen.

Door gezondheidsproblemen van een collega nam Lernout de afgelopen vier jaar zitting in commissies voor de waterschappen en de provinciale staten. ‘Een boeiende ervaring. Ik beschikte al over technische kennis van beide bestuurslagen, dus het was goed te combineren. De bestuursfuncties versterkten elkaar eerder dan dat het ondermijnend werkte.’

Geen bezwaar

Willem van der Steeg stelt zich namens de Partij voor de Dieren verkiesbaar voor de Provinciale Staten in Utrecht en dingt tegelijkertijd mee voor de waterschappen. Een combinatie ligt voor de hand. Het liefst wordt Van der Steeg Statenlid voor de provincie Utrecht en commissielid voor het Waterschap van de Stichtse Rijnlanden.

De afgelopen jaren combineerde Van der Steeg beide functies ook, maar dan andersom: hij deed commissiewerk voor de Staten en had een ­bestuursfunctie in het Waterschap. ‘Het bijt elkaar niet: kennis en informatie van het ene gremium kan ik gebruiken bij het andere. Beide overheden zijn bij water betrokken, maar ik heb gemerkt dat de kennis en het bewustzijn van waterkwaliteit in de provincie een stuk lager liggen’, meent Van der Steeg.

Ook Voermans heeft geen bezwaar tegen deze dubbele overheidsvertegenwoordiging. ‘Provincies en waterschappen zijn gelijk van juridisch ­gewicht, maar toch zijn er weinig conflicten en botsingen tussen de ­bestuurslagen. Er is geen sprake van belangenverstrengeling.’ 

Percentage dat kandidaat is voor voor zowel de provinciale statenverkiezingen en waterschappen in Limburg. Beeld Open State

Politiek gevoeliger

Het soort bestuur verschilt volgens Voermans ook behoorlijk. ‘De waterschappen zijn veel technischer van aard. Deze overheidslaag wordt wel steeds belangrijker door de klimaatverandering. De waterschappen zullen in de toekomst politiek gevoeligere ­beslissingen moeten nemen.’

De hoogleraar maakt zich wel zorgen over de slinkende vertegenwoordiging van landelijke partijen op lokaal of provinciaal niveau. ‘De rol van traditionele partijen begint armoedig te worden. Een klein gedeelte van het electoraat is nog partijgebonden. Daar moet dan uit gerekruteerd worden. Het reservoir waar je uit kunt putten, wordt uitermate klein. Dat is absoluut zorgwekkend.’

Het onderzoek van de Volkskrant is ­gebaseerd op de namen van alle geregistreerde kandidaten voor de provinciale en waterschapsverkiezingen en is uitgevoerd door Jurriaan van de Reep. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.