Dubbele secularisatie

Daar stonden ze dan: acht mannen voor een zwart gordijn in een crematorium-zaaltje op het ministerie van Financiën. De presentatie van het Begrotingsakkoord had iets meer cachet verdiend, maar de betekenis van deze deal tussen kabinet en oppositie kan moeilijk worden onderschat. Dankzij deze acht mannen - De Holland Acht zonder stuurman - kwam de politiek met de schrik vrij. Voor zolang het duurt, maar toch.


Heel Nederland slaakt een zucht van verlichting. Niet om de afzonderlijke maatregelen uit het akkoord. Het is niet onbelangrijk dat ons leidingwater duurder wordt dan een flesje Spa Blauw. Dat schoolboeken weer gekaft kunnen worden met staatskaftpapier. Dat Bible Belt-gezinnen lange rokken kunnen kopen in het lage btw-tarief. Maar het is niet de kern van de zaak.


Nee, Nederland is opgelucht omdat door het Begrotingsakkoord politieke uitzichtloosheid werd afgewend. Er kan weer even geregeerd worden. Een brede coalitie van het midden heeft het land op de valreep bestuurbaar weten te houden. Het kabinet is gered. Bedankt Alexander, Arie & Kees!


Achteraf lijkt zelfs sprake van een geniale zet: politieke stagnatie en onbeholpenheid tot zulke grote hoogten opvoeren, dat de Nederlandse bevolking uiteindelijk staat te juichen bij zes miljard bezuinigingen! Maar zo mooi is er niet langs de afgrond gereden.


Het Herfstakkoord vormt het directe antwoord op de nogal riskante anti-politieke uitlating die Nederlandsche Bank-directeur Klaas Knot onlangs deed. Het grootste risico voor het herstel van de Nederlandse economie is niet de ingestorte huizenmarkt of de eurocrisis; nee, dat zijn, volgens Knot, de onmacht en het onvermogen van de Haagse politiek.


Bas van der Schot maakte hierover een fraaie cartoon in deze krant. Je ziet de Nederlandse economie een aanloop nemen bij het polsstokhoogspringen. Maar op de rug van atleet 'Economie' zit als extra ballast de Nederlandse politiek, in de persoon van Mark Rutte. Moraal: de politiek zit ons economisch herstel in de weg.


Dat is een meer dan dramatisch beeld voor de politiek. Economie en samenleving doen hun best zich uit de crisis omhoog te werken, maar zij worden tegengewerkt door Politiek Den Haag. De politiek is geen deel van de oplossing, maar hét probleem. De blokkade.


We raken hier aan dieptelagen, waar we - als de crisis uit de hete fase is - wat langer bij stil moeten staan. Het draait hier in de kern om dat afgelebberde woord van de afgelopen week: draagvlak. Daaraan werden veel vrome woorden gewijd, maar in Den Haag wordt draagvlak veel te oppervlakkig opgevat. Draagvlak is polderen met werknemers en werkgevers. Draagvlak is oppositiepartijen bij het kabinetsbeleid betrekken. Maar wat men niet wil zien, is - zie Klaas Knot - dat het draagvlak van Politiek Den Haag zelf in het geding is.


In onze gefragmenteerde, wantrouwige samenleving voelen mensen zich niet of nauwelijks meer vertegenwoordigd in de oude partijendemocratie. De politiek: dat zijn anderen. Dat zijn wij niet zelf. Dat is de politieke klasse van beroepspolitici en uitgewoonde politieke partijen. Partijen die als oude dinosaurussen dreigen uit te sterven, omdat jonge generaties er met een boog omheen lopen.


Er heerst, om met David Van Reybrouck te spreken, 'democratische vermoeidheid' in de westerse democratieën. Er is sprake van een 'dubbele secularisatie': na het geloof in een (kerkelijke) God, is inmiddels ook het geloof in (institutionele) politiek weggesmolten. Hoezo draagvlak?


Nederland gaat in dit opzicht op Europa lijken. Voor de Europese Unie bestaat alleen een zeker draagvlak - in de vorm van onverschillige tolerantie -, wanneer die banen & welvaart levert. Maar o wee als Europa slecht presteert. Dan wreekt zich dat men zich in Brussel totaal niet vertegenwoordigd voelt.


De Nederlandse politiek is inmiddels besprongen door precies zo'n zelfde 'output/input-legitimiteitsprobleem', zoals dat sjiek-academisch heet. De 'output-legitimiteit' van de politiek heeft in deze tijd van crisis, bezuinigingen en werkloosheid forse deuken opgelopen, terwijl de 'input-legitimiteit' van ons politieke stelsel, van onze partijdemocratie, in een neerwaartse glijvlucht zit.


Mensen voelen zich niet gehoord en niet betrokken.


Een samenleving is robuust genoeg om heel veel slechte politiek te kunnen verdragen, maar hunkert naar politiek die sociaal-economisch presteert en democratisch inspireert. Alleen dat creëert draagvlak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden