Dubbele pet knelt pas in de schijnwerpers

Eerste Kamerlid Elco Brinkman moet vandaag kiezen: volgt hij zijn eigen CDA tégen het woonakkoord? Of is hij vóór, namens de bouwbedrijven? Het is geen nieuw dilemma in de senaat. Het valt alleen op omdat er opeens zoveel van afhangt.

DEN HAAG - Moest de Bijlmermeer een aparte gemeente worden, of onder Amsterdam vallen? In de jaren zestig was het een belangwekkende kwestie. Apart, vond het kabinet. Inlijven, vond Amsterdam. De stad had een machtige lobby in de senaat: alle Amsterdamse Eerste Kamerleden, de toenmalige burgemeester Gijs van Hall voorop, lieten het Amsterdamse belang voorgaan, ongeacht het standpunt van hun partij. De Bijlmermeer kwam bij Amsterdam.


Nog een voorbeeld, met nu verzet uit Zeeland tegen een kabinetsbesluit. De veergelden voor de pontjes zouden daar omhoog gaan. Alle Zeeuwse Kamerleden stemden tegen.


Bert van den Braak, auteur van een vuistdik boek over de geschiedenis van de Eerste Kamer, weet het ene na het andere voorbeeld van senatoren die hun ervaringen uit de praktijk meenamen naar Den Haag. Dat leidde nooit tot veel ophef over nevenfuncties.


Tot nu.


Want de senatoren, altijd op de achtergrond, zijn plotseling naar de voorgrond van het politieke toneel verschoven. VVD en PvdA hebben senatoren van andere partijen nodig om de plannen veilig te stellen. De senaat is voor het kabinet een dreiging die voortdurend op de loer ligt. Meer dan ooit zijn de schijnwerpers daarom op de Eerste Kamer gericht.


Elco Brinkman, voorzitter van zowel de CDA-senaatsfractie als van Bouwend Nederland, heeft dat geweten. Een maand geleden ontving hij, als voorzitter van BouwendNederland, het woonakkoord van minister Blok met enthousiasme. 'Eindelijk duidelijkheid en geld voor de bouw', jubelde hij. 'Voor de huur- en koopsector is duidelijkheid vereist. Dit akkoord is dus positief.'


Toch zal dezelfde Brinkman vermoedelijk tegen het akkoord stemmen; vandaag wordt het eerste onderdeel besproken in de senaat. Want zo opgetogen als Brinkman is als voorzitter van Bouwend Nederland, de vereniging van bouwbedrijven, zo afwijzend is zijn partij, het CDA.


Rollen scheiden

Eén man, twee meningen - dat valt op, nu de senator zijn werk niet langer in de luwte doet. Hoe zit dat met al die dubbele petten? luidt steeds vaker de vraag. Brinkmans collega's in de Eerste Kamer haastten zich daarom de afgelopen maanden om duidelijk te maken dat ze hun rollen gescheiden houden.


De PvdA'er Guusje ter Horst, net begonnen bestuurder bij een woningcorporatie, wilde niet langer het woord over volkshuisvesting voeren. CDA'er Anne Flierman, die binnenkort aantreedt van een organisatie die opleidingen in het hoger onderwijs keurt, zal dan niet meer over onderwijs spreken. De fractievoorzitter van de PvdA, Marleen Barth, kondigde prompt aan te stoppen als voorzitter van GGZ Nederland.


Toch is dat opmerkelijk. Want het valt nu misschien extra op, maar zo lang er senatoren bestaan, doen ze er dingen naast. Zelf zeggen ze liever dat het andersom is: het senatorschap is maar een deeltijdbaantje, het levert ook niet veel op, dus ze moeten er wel een echte betrekking op na houden.


En er is eigenlijk geen reden om dat nu te veranderen, vindt menigeen. 'Het stomste wat je kunt doen is Eerste Kamerleden uit hun functie halen', zegt Joop van den Berg. Hij was hoogleraar, voorzitter van de senaatsfractie van de PvdA in de jaren negentig, en nu een alert beschouwer van de politiek. 'Een belangenvereniging is ook een enorme kenniscentrale. Zonder hun functies weten senatoren veel minder. Ze zullen minder renderen.'


'Er is al zo'n verschrikkelijk gebrek aan feitenkennis in de politiek', meent ook VVD-senator Heleen Dupuis. Ze is ook voorzitter van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, toezichthouder bij WoonZorgcentra Haaglanden, en emeritus hoogleraar medische ethiek. Dupuis: 'Het is ondenkbaar dat ik dit goed zou doen zonder alle kennis die ik heb verworven. Je gaat anders denken als je de feiten goed weet. Daar wordt in de politiek te weinig op gelet.'


De PvdA'er Guusje ter Horst, die haar woordvoerderschap over de woningmarkt afstond, is het daarmee eens. Ook zij wilde dat er meer aandacht was voor de meerwaarde van de nevenfuncties. Maar ze heeft er iets op gevonden: 'Ik blijf mijn kennis over woningcorporaties gewoon inbrengen in de fractievergaderingen. Het was toch onhandig om dan weer vanuit het een, dan weer vanuit het ander te praten.'


Gebrek aan consistentie

Het is gewoon zaak om zelf alles op een rij te zetten, vindt Dupuis. 'In een andere context een ander standpunt innemen, dat kan niet. Ik vind een gebrek aan consistentie verwerpelijk, dus ook bij senatoren. Ik probeer het best te verdedigen standpunt in te nemen. De politiek hoort meerdere belangen te behartigen. Niet één belang, omdat je ervoor betaald wordt. Ik probeer het bredere perspectief te zien en niet mee te huilen met de wolven in het bos.'


Wel ligt het moeilijker bij senatoren die een ratjetoe aan nevenfuncties hebben verzameld, zonder echt expertise op te bouwen - beroepslobbyisten die worden ingehuurd vanwege hun netwerk in Den Haag, zoals VVD-fractieleider Loek Hermans. En het ligt ook anders, zegt iedereen, voor de mannen en vrouwen die leiding geven aan de fracties. Die moeten het algemeen belang voor ogen houden, en niet de indruk wekken dat ze spreken namens een belangenorganisatie - die hen betaalt. Dat Brinkman binnenkort stopt bij Bouwend Nederland zal door zijn collega-senatoren niet worden betreurd.


Joop van den Berg maakte een andere keuze: hij stopte als fractievoorzitter toen hij hoofddirecteur werd van de VNG. 'Ook bij Bouwend Nederland of GGZ Nederland zou ik mijn twijfels hebben. Fractievoorzitters moeten in het algemeen belang te werk gaan. Dan moet je niet te veel aan je vingers krijgen, ook al doet het pijn om ergens mee op te houden.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden