Dubbelagent was IRA's opperbeul

De dubbelagent van het Britse leger in de IRA ging zonder scrupules te werk. Hij liquideerde iedereen die hem in gevaar zou kunnen brengen....

'Hij legde zijn hand achter op mijn hoofd en duwde mijn gezicht in de lakens', zo vertelde voormalig IRA-lid Alexander Lynch enkele jaren geleden voor de rechtbank over zijn angstige uren met Scappaticci. 'Hij droeg geen schoenen, horloge of jas, wel een metaaldetector. ''Weet je wie ik ben?'', vroeg hij. Ik zei: ja.

'Hij antwoordde dat het niet uitmaakte. Waar ik naartoe ging, zou ik het toch aan niemand kunnen vertellen. Zijn ellebogen lagen over mijn schouder en zijn kin op de bovenkant van mijn hoofd. ''Je wordt direct wakker in South-Armagh en daar zal ik je ondervragen op de manier waarop ik het gewend ben. Schreeuwen heeft geen zin, niemand hoort je hier.'' Hij vroeg hoe het met mijn vrouw ging, die net een miskraam had gehad.

'Zou ze het leuk vinden om mij te identificeren? Misschien zou ze mij niet erkennen zonder gezicht. Ik wist dat ik zou sterven. Scappaticci stelde mijn bekentenis op. Op het laatste moment arriveerde de politie in Landrovers.'

Niemand bij de IRA, ook Lynch niet, kon vermoeden dat de gevreesde IRA-opperbeul een dubbelagent zou zijn, een mol van het Britse leger die in de top van de organisatie was geïnfiltreerd. Hij maskeerde zich door wreder te zijn dan welk ander IRA-lid ook. Hij deinsde er niet voor terug personen te liquideren die hem in gevaar zouden kunnen brengen - of het nu protestantse unionisten, katholieke republikeinen of onschuldige burgers waren.

In 25 jaar kon Stakeknife zich daardoor in de top van de IRA handhaven en informatie doorspelen aan het Britse leger, dat hem daarvoor 80 duizend pond per jaar betaalde. Het geld werd op een geheime bankrekening in Gibraltar gestort, de plek waar een Speciale Eenheid van het Britse leger in 1988 drie IRA-vrijwilligers neerschoot na informatie van Scappaticci.

Dit weekeinde werd hij ontmaskerd. Het Britse leger haalde hem meteen weg uit Belfast en heeft Scappaticci alias Stakeknife vermoedelijk op een onderduikadres in Engeland ondergebracht. Hij zal een nieuwe identiteit krijgen en de rest van zijn leven ergens anders in de wereld - Canada, Nieuw-Zeeland? - moeten wonen. Maar daarvóór zal een speciale onderzoekscommissie hem nog willen ondervragen.

Zijn arrestatie heeft de IRA op de grondvesten doen schudden. Als hoofd van de eigen informatiedienst, de beruchte Nutting Squad, kende Scappaticci bijvoorbeeld alle namen van IRA-provo's, de leden van de paramilitaire organisatie.

Scappaticci was zelfs een vertrouweling van president Gerry Adams van Sinn Féin, de politieke vleugel van de IRA. Zelf hield hij niet erg van praten. 'Hij was de boeman van de IRA: rechter, jury en beul. Hij woonde geen vergaderingen bij. Maar als er iets aan de knikker was, dan werd hij erop af gestuurd', zei een IRA-bron maandag. Scappaticci is de zoon van een Italiaanse immigrant in de katholieke wijk van West-Belfast. In 1971 werd hij als verdacht IRA-lid geïnterneerd in een gevangenkamp, waar hij Gerry Adams ontmoette. Hij opereerde aanvankelijk in de lagere regionen van de IRA.

Zijn overtuiging voor de republikeinse zaak kreeg een knauw toen hij in 1978 een interne afstraffing kreeg. Hij bood onmiddellijk zijn diensten aan bij de Force Research Unit, de spionagedienst van het Britse leger.

Hij werkte zich in de jaren tachtig op tot in de top van de IRA. Behalve de informatie over de IRA-activisten in Gibraltar gaf hij in 1991 informatie door die leidde tot de aanhouding van Danny Morrison, hoofd publiciteit van de IRA.

Onschuldige burgers werden opgeofferd om zijn ware bedoelingen te verhullen. In oktober 1987 schoten protestantse loyalisten Francisco Notarantonio dood, nadat Stakeknife erin was geslaagd de indruk te vestigen dat Notarantonio hoofd van de IRA-inlichtingendienst (zijn eigen functie) was. Drie jaar later werd Thomas Oliver vermoord, een eenvoudige boer die dreigde de Ierse politie over Stakeknife te informeren.

Scappaticci deed het vuile werk in de 'vuile oorlog'. In totaal zou hij betrokken zijn geweest bij veertig liquidaties, veelal binnen de republikeinse organisatie zelf. Mocht Alexander Lynch na zijn ondervraging de dans nog ontspringen, diverse andere vermeende collega-informanten van de IRA hadden dat geluk niet.

In oktober 1992 werden de ontklede en met brandplekken van uitgedrukte sigarettenpeuken verwonde lijken gevonden van drie IRA-leden die zich schuldig zouden hebben gemaakt aan spionage voor de Britten. Bij een van de lijken lag een briefje: 'Ik heb nog een paar uur te leven. Ik zou jou en de kinderen graag zien, maar dat is helaas onmogelijk.' Scappaticci zou achter deze operatie hebben gezeten.

Uiteindelijk is Scappaticci toch door de mand gevallen. Zijn ontmaskering werd in gang gezet door Sir John Stevens, de Londense politiecommissaris die een regeringsonderzoek leidt over mogelijke banden tussen protestantse paramilitairen en het Britse leger. Hij suggereerde onlangs tijdens een persconferentie Stakeknife graag te willen ondervragen. Dit leidde tot een massale jacht en de onthulling van zijn ware identiteit.

De gevolgen zijn mogelijk groot. Niet alleen is het leger zijn 'juweel in de kroon' kwijt, ook is de Sinn Féin-top in opspraak gekomen. Daarnaast zijn mogelijk Britse politici die in de afgelopen 25 jaar informatie van Stakeknife hebben gelezen en van zijn activiteiten wisten, in verlegenheid gebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden