Druppels bewijs werden langzaam waterval

Arnhem De zaak-Lucia de Berk is vergelijkbaar met een waterval, zegt hoogleraar strafrecht Ybo Buruma. ‘Het begon met kleine, onschuldige druppeltjes....

Eén van deze druppels was afkomstig van de collega’s van De Berk in het Juliana Kinderziekenhuis in Den Haag. Er werd geroddeld over haar, omdat ze een buitenbeentje was. Ze zou een drank- of drugsprobleem hebben.

Toen in september 2001 baby A. overleed tijdens een dienst van De Berk, vertrouwde de directie het niet. De lijkschouwer en politie werden ingeschakeld. Ze richtten de aandacht op de ‘verdachte’ verpleegkundige.

Deskundigen bestudeerden rapporten over reanimaties en sterfgevallen tijdens haar diensten. Sommige zaken die als natuurlijk overlijden in de boeken stonden, zouden achteraf geraffineerde moorden kunnen zijn, meenden ze.

Om zeker te zijn dat ze niet ‘op spoken jaagden’, schakelden opsporingsambtenaren een statisticus in. Hij kreeg een lijstje met incidenten en oordeelde dat het geen toeval kon zijn dat De B. zo vaak aanwezig was tijdens ‘onverklaarbare’ sterfgevallen.

In december 2001 pakte de politie De Berk op. Tijdens een huiszoeking dook ‘bewijsmateriaal’ op: boeken over seriemoordenaars en dagboeken. In een dagboek onthulde de verpleegkundige in 1997 dat ze een geheim had. Ze had ‘weer’ toegegeven aan haar compulsie. Ze schreef dat op de dag dat patiënte S. was overleden. Was dit een verkapte bekentenis?

Het dossier van de 73-jarige S. werd minutieus bestudeerd. Na sectie was een natuurlijke dood vastgesteld. Bovendien was haar dochter zich al aan het voorbereiden op haar overlijden. Enkele getuigen vonden achteraf dat S. toch onverwacht was overleden. Eén verpleegkundige meende dat De Berk zich verdacht had gedragen, dus opzet werd alsnog bewezen geacht.

Achteraf, zegt Buruma, moet je vaststellen dat De Berk het slachtoffer is geworden van een massapsychose.

Het proces tegen De Berk, die inmiddels bekend stond als ‘de engel des doods’, trok belangstelling uit binnen- en buitenland. Haar verweer dat haar compulsie in werkelijkheid niets meer was dat het stiekem leggen van tarotkaarten voor patiënten, werd terzijde geschoven.

Beeldvorming speelde haar opnieuw parten. Verhalen over haar belangstelling voor seriemoordenaars, haar verleden als prostituee en het vervalsen van haar schooldiploma werden breed uitgemeten.

Het hof raakte overtuigd. Na het raadplegen van vele tientallen deskundigen over complexe dossiers bleven twee ‘sterke’ zaken over: het overlijden van baby A., die volgens een expert zou zijn vergiftigd, en een incident met een jongen, die bijna was gestorven na een ‘overdosis’ kalmeringsmiddel.

Hoewel deskundigen elkaar op cruciale punten tegenspraken, kreeg De Berk levenslang. Het hof veroordeelde haar in 2004 via ‘schakelbewijs’ voor zeven moorden en drie pogingen tot moord. De redenering: als De B. verantwoordelijk is voor deze incidenten, zal ze de andere zaken ook wel op haar geweten hebben.

Jaren later begon de publieke opinie te kantelen, vooral dankzij een boek van wetenschapsfilosoof Ton Derksen uit 2006. Hij beargumenteerde dat er geen sprake was van moorden maar van natuurlijke sterfgevallen en medicatiefouten.

Derksen maakte de zaak aanhangig bij de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken, die hard oordeelde over politie en justitie. Opsporingsambtenaren zouden zich hebben gebaseerd op ‘onderbuikgevoelens’. Het onderzoek en het veronderstelde bewijs van vergiftiging waren gebaseerd op onjuiste aannames.

De dossiers werden doorgestuurd naar de Hoge Raad, die de zaak eind 2008 heeft heropend. Er bleef niets over van het bewijsmateriaal.

Buruma: ‘De gedachte dat er geen sprake was van moord, is ten onrechte overspoeld door een waterval van vermeend bewijsmateriaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden