ReportageReal time druktemeter

Druktemonitor helpt toerist: de Apenheul zit vol, ga liever naar Veur-Lent

De provincie Gelderland heeft de primeur: een druktemonitor, die bezoekers real time informatie geeft over drukke plekken, die je beter kunt mijden. Het idee bestond al, corona gaf het een impuls. ‘Nederlanders vieren dit jaar vakantie massaal in eigen land. Toen zijn we bij elkaar gaan zitten om het idee uit te werken.’

Toeristen in het Gelderse stadje Bronkhorst.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het is donderdagmiddag en alles is rustig in Gelderland. Om dat te weten hoef je niet met een vliegtuigje boven de provincie te vliegen of een drone de lucht in te sturen. Daarvoor volstaan een paar muisklikken op de computer of de smartphone.

Gelderland lanceerde eind juni als eerste van Nederland een via internet te raadplegen druktemonitor. Op een kaart van de provincie is met gekleurde bolletjes aangegeven hoe druk het is op populaire plekken. Groen staat voor rustig, oranje voor gemiddeld, rood voor druk.

‘Vermijd drukke plaatsen’, is nog altijd het landelijke advies vanwege de coronapandemie. Maar om die te vermijden, moet je weten waar ze zijn. ‘Daarvoor zou je eigenlijk een druktemeter moeten kunnen raadplegen op internet’, zei hoogleraar communicatiewetenschap Bas van der Putte onlangs in de Volkskrant. Die is er dus, zij het voorlopig alleen nog voor Gelderland.

Veluwe

Gelderland is de populairste vakantieregio van Nederland, met de Veluwe als hoofdattractie. Plannen om iets te doen met druktemetingen bestonden al langer, vertelt Sarel Tempelman, projectleider van Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen. Vooral om bezoekers te spreiden over de kwetsbare Veluwe. De coronacrisis gaf de ideeën een nieuwe wending. ‘Nederlanders vieren dit jaar vakantie massaal in eigen land. Toen zijn we bij elkaar gaan zitten en hebben we gedacht: kunnen we dit project niet omdenken?’

In twee maanden tijd werd een systeem uit de grond gestampt dat gebaseerd is op 350 ‘lokale experts’ die ieder op hun eigen plek aangeven hoe druk het bij hen is en wat de te verwachten drukte is de komende dagen. Die gegevens worden samengebracht op een kaart met informatie in real time. De status van een gebied kan meerdere keren per dag worden geactualiseerd.

Vooral dat laatste maakt het bijzonder. Veel steden werken al met systemen om bezoekersaantallen te meten, zegt Syan Schaap van het Event Safety Institute (EMI), dat onder andere gemeenten adviseert bij crowdmanagement. Bijvoorbeeld via wifitracking (het oppikken van wifi-signalen van telefoons) of telcamera’s in straten.

Maar wifi-gegevens kunnen pas achteraf worden verwerkt en geven dus geen actueel beeld. Telcamera’s meten hoeveel bezoekers een streep zijn gepasseerd, zegt Schaap. ‘Ze zeggen niets over de drukte op dat moment in een straat.’

De Gelderse druktemonitor doet dat wel, of pretendeert dat in ieder geval. ‘Een mooi initiatief’, vindt Schaap. Al ziet hij nog wel wat haken en ogen. ‘Hoe objectief is degene die de informatie doorgeeft? En kan zo iemand drukte wel goed inschatten?’ Een functionaris die belast is met handhaving zal wellicht het sein sneller op rood zetten dan een horecaondernemer die gebaat is bij klandizie.

Algoritmen

Amsterdam heeft daar een andere oplossing voor gevonden. Die is niet gebaseerd op mensen, maar techniek. Op negen hotspots, zoals de Wallen, het Vondelpark en de veren over het IJ zijn sensoren geplaatst. De data die ze leveren worden vertaald in actuele druktemetingen.

Die zijn vooralsnog alleen te bekijken door een beperkte groep zoals politie en handhavers, legt Eelco Thiellier uit, projectleider Crowd Monitoring System Amsterdam. ‘Op grond van die data kan worden beslist of er ergens moet worden ingegrepen, omdat het daar te druk wordt.’ Bij de Wallen is dat onlangs gebeurd.

Het is een technisch geavanceerd systeem, aldus Thiellier, dat gebruikt maakt van 3D-camera’s, stereoscopische beelden, infrarood en algoritmen om data te analyseren. Die zijn volledig geanonimiseerd, beklemtoont hij. ‘Ze zijn nul komma nul te herleiden tot personen.’ Een hoerenloper op de Wallen hoeft niet bang te zijn dat hij door een camera wordt betrapt.

Het zou wel eens de toekomst kunnen zijn, voorspelt Dorine Duives, universitair docent aan de TU Delft, gespecialiseerd in systemen voor het monitoren van mensenmenigtes. De aandacht voor dit soort technieken zat de laatste tijd al in de lift, aldus Duives. De coronacrisis heeft er een nieuwe impuls aan gegeven.

Een systeem zoals dat in Amsterdam kan verder worden uitgebouwd, zegt Duives, die als onderzoeker bij het project betrokken is. Bijvoorbeeld door het te koppelen aan borden die automatisch op rood springen als het ergens te druk wordt. Die techniek wordt al gebruikt voor matrixborden op snelwegen. ‘Dat kan voor voetgangers ook.’

Tijdvakken

Sensoren leveren nauwkeurige informatie over de drukte op een specifieke plek en tijdstip. Zo ver gaat de Gelderse druktemonitor niet. Die geeft een veel grover beeld, verdeeld over drie tijdvakken: ochtend, middag en avond. Toch is Duives er wel enthousiast over. ‘Het idee vind ik heel slim. Het is een mooie eerste stap.’

Volgens Duives zijn lokale informanten prima in staat een inschatting te maken van drukte. ‘Dat zijn mensen die gevoel hebben voor het ritme van hun plek.’ Er is wel discipline geboden, waarschuwt ze: de informatie moet honderd procent betrouwbaar zijn. ‘Als een gebied rood is op de kaart terwijl het daar in werkelijkheid rustig is, dan verliezen gebruikers snel hun vertrouwen.’

Aan die discipline schort het soms wel eens, erkent Tom Derksen, kroegbaas van café de Zon op eiland Veur-Lent in de Waal in Nijmegen, een populair recreatiegebied. ‘Als het druk is, schiet het er wel eens bij in.’ Hij is niet de enige: op veel plekken in Gelderland wordt de actuele status niet altijd even goed bijgehouden.

Aan het systeem ligt het niet, laat Derksen zien op zijn laptop. Hij kan met één druk op de knop de status van ‘zijn gebied’ aanpassen. ‘Ik zag net dat het eind van de week mooi weer wordt, dus heb ik de status voor die dagen aangepast van groen naar oranje.’

Dat het moeilijk is om die discipline vast te houden, komt misschien ook doordat de urgentie tot nu toe niet erg hoog was. Mede door het slechte weer kleurde Gelderland de afgelopen weken overwegend groen. Dat zal wellicht veranderen als het weer mooier wordt en het virus opflakkert, verwacht Derksen.

Kliks

De vraag is ook of het voor bezoekers werkt. Laten zij zich door de druktemonitor verleiden om een andere plek te bezoeken als het ergens druk is? De site is in de eerste vier weken 150 duizend keer aangeklikt. Dat is niet veel op een bevolking van ruim twee miljoen inwoners exclusief toeristen, vindt Duives. ‘Dan zou je meer kliks verwachten.’

Het zijn zaken waaraan gewerkt wordt, zegt een woordvoerder van Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen. Onlangs hebben de voorzitters van de drie Gelderse veiligheidsregio’s een videoboodschap ingesproken waarin zij lokale experts motiveren om hun informatie vooral te blijven doorgeven. Hun werk is van groot belang om de vakantiedrukte te spreiden, benadrukte de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls.

Verder wordt er alles aan gedaan om de site onder de aandacht te brengen. De druktemonitor is te raadplegen op websites van gemeenten, regionale kranten en Omroep Gelderland. Hij wordt ook vertoond op schermen in de recepties van campings en vakantieparken, zoals dat van Landal Green Park in Hoenderloo.

Of gasten zich erdoor laten leiden kan general manager Maarten Jansen niet zeggen. ‘Maar we merken dat de meeste mensen er positief op reageren.’ De druktemonitor laat niet alleen zien waar het druk is, maar biedt ook alternatieven aan waar het rustiger is. Als de Apenheul vol zit, is een bezoek aan de papiermolen in Loenen misschien een beter idee. Jansen: ‘Dat is een mooie manier om ook minder bekende pareltjes onder de aandacht te brengen.’

Voor een eindoordeel over de druktemonitor is het nog te vroeg, vindt projectleider Tempelman. ‘Dit is een oplossing voor deze zomer, waarin de urgentie door de coronacrisis ineens groot was. Voor consumentenonderzoek hebben we nog geen tijd gehad.’ Er loopt wel een enquête naar de vraag wat mensen doen als hun voorkeursbestemming rood kleurt. ‘Dat levert informatie op waar we in de toekomst mee verder kunnen.’

Inmiddels heeft de Gelderse druktemonitor ook de aandacht van andere regio’s getrokken, zegt Tempelman. Zo hebben Utrecht en Kennemerland al interesse getoond. ‘Wat mij betreft is het al geslaagd omdat we in staat zijn geweest in zo korte tijd een netwerk te activeren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden