NieuwsRisicovluchten

Druk op kabinet neemt toe: niet meer vliegen boven conflictgebieden

Het moet mogelijk worden vliegtuigen die vanaf Schiphol opstijgen, te verbieden daarna boven conflictgebieden te vliegen. Landen die hun eigen gevaarlijke luchtruim weigeren te sluiten, moeten dat financieel voelen met fikse boetes voor hun nationale luchtvaartmaatschappijen.

Een reddingswerker op de plek in Teheran waar een Oekraïens vliegtuig neerstortte, begin januari. Alle 176 inzittenden van de Boeing 737 kwamen om het leven, doordat Iran het toestel bij vergissing uit de lucht schoot.Beeld AP

Coalitiepartij D66 dient een voorstel van die strekking in bij het debat in de Tweede Kamer over vliegen boven conflictgebieden, dat woensdag plaatsvindt. Het onderwerp staat opnieuw in de schijnwerpers na de ramp met het toestel van Ukraine International Airlines in Iran. Alle 176 inzittenden kwamen om het leven toen Iran, dat zich waarschijnlijk vergiste, de Boeing 737 neerschoot in de buurt van de hoofdstad Teheran.

Volgens D66 heeft Nederland (en breder de Europese Unie) veel te weinig geleerd van de ramp met vlucht MH17 in 2014, toen alle 298 inzittenden omkwamen nadat het toestel was geraakt door een luchtdoelraket boven Oost-Oekraïne. In de nasleep van die ramp rees de vraag waarom de luchtvaartmaatschappijen niet hadden besloten het luchtruim boven het conflictgebied te mijden. Toch bleef onder meer KLM tijdens het recente conflict tussen Washington en Teheran boven Irak en Iran vliegen.

Eén KLM-toestel vloog zelfs nog boven Irak na de raketaanvallen op Amerikaanse vliegbases in dat land. Het systeem waarin iedere maatschappij zelf mag uitmaken of het boven conflictgebied vliegt ‘kraakt en piept’, concludeert D66-Kamerlid Jan Paternotte. Zo vliegt KLM sinds vrijdag weer boven Irak, terwijl British Airways en Air France – van hetzelfde moederbedrijf als KLM – het luchtruim boven het land vooralsnog mijden. 

Dubbel betalen

KLM baseert die beslissing op eigen risicoanalyses, die tot stand komen na contact met onder meer de Nederlandse inlichtingendiensten en betrokken ministeries. Maar dat iedere maatschappij in het huidige systeem haar eigen waarheid heeft, ‘is precies de reden dat in 5,5 jaar tijd twee keer een passagiersvliegtuig kon worden neergehaald’, aldus Paternotte.

Zijn partij stelt voor om de Europese luchtvaartautoriteit EASA de bevoegdheid te geven om het vliegen door bepaalde luchtruimen te verbieden. Dit naar het voorbeeld van de Amerikaanse autoriteit FAA, die zulke beslissingen al neemt. Maatschappijen die opstijgen vanaf Europese luchthavens als Schiphol maar alsnog door zo’n verboden luchtruim vliegen, belanden op een zwarte lijst. Zij zijn dan niet meer welkom in het luchtruim van Europese landen.

De landen waarin de conflicten woeden, zoals Oekraïne en Iran, sluiten hun luchtruim vaak niet uit eigen beweging vanwege imagoschade. Ook lopen ze inkomsten mis in de vorm van overvliegrechten, die maatschappijen betalen als ze een luchtruim doorkruisen. D66 pleit voor een financiële prikkel door maatschappijen uit zulke weigerende staten drie jaar lang dubbele overvliegrechten te laten betalen boven andere landen.

Puin op de plek waar een Oekraïens toestel neerstortte in Teheran, Iran. Alle inzittenden Beeld AP

OVV waarschuwt

Het D66-voorstel sluit nauw aan bij een verklaring van voorzitter Jeroen Dijsselbloem deze maand op de website van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), waarvan hij voorzitter is. Volgens Dijsselbloem dringt de vraag zich opnieuw op ‘of het terecht is deze afweging aan de luchtvaartmaatschappijen over te laten’. ‘Is dit niet een taak van overheden, bijvoorbeeld in gezamenlijk Europees verband? Nederland zou hiertoe het initiatief kunnen nemen.’

Sinds de MH17-ramp zijn maatschappijen zeker beter doordrongen van de risico’s, maar transparant over hun beweegredenen zijn ze niet, aldus Dijsselbloem. ‘We kunnen niet tevreden zijn.’ Ook het CDA wierp onlangs de vraag op of het sluiten van luchtruimen door een luchtvaartautoriteit moet worden besloten.

Vanwege het internationale karakter van de luchtvaart moeten veranderingen van het systeem (op z’n minst) in Europees verband worden genomen. Dat bemoeilijkt en vertraagt het proces. Toch wordt volgens Paternotte ‘hier wel in Brussel over nagedacht’. ‘Het gaat er nu om het momentum te benutten.’

Nabestaanden verbaasd

Het vliegen boven Irak en Iran liet zien dat weinig van het verleden is geleerd, vindt MH17-nabestaande Piet Ploeg. ‘Naast dat je wilt dat er wordt rechtgesproken, wil je ook dat zoiets zich in de toekomst niet meer voordoet.’

Iran verroerde zich niet

De ramp met de Oekraïense Boeing 737 bij Teheran riep veel vragen op. Waarom sloot Iran bijvoorbeeld het luchtruim niet? Vijf vragen over een vliegramp die wellicht had kunnen worden voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden