Drugskartels gaan elkaar te lijf in Brazilië

Brazilië vreest voor een bloedige oorlog tussen de twee machtigste drugsbendes, de PCC en de CV. Bij gevechten in een gevangenis tussen gedetineerde bendeleden vielen zondag en maandag 56 doden.

CV vecht met PCC over controle van Amazonas en andere noordelijke deelstaten. Beeld Hollandse Hoogte
CV vecht met PCC over controle van Amazonas en andere noordelijke deelstaten.Beeld Hollandse Hoogte

De bloedige slachtpartij in een Braziliaanse gevangenis begin deze week is een duidelijk signaal dat de oorlog tussen rivaliserende drugskartels in Brazilië heviger wordt. De twee machtigste criminele organisaties van het Zuid-Amerikaanse land hebben na twintig jaar hun pact verbroken en vechten nu zowel binnen de gevangenissen als daarbuiten om territorium.

De gevangenisopstand vond plaats in Manaus, hoofdstad van de noordelijke deelstaat Amazonas. Leden van de criminele organisatie Familia do Norte (FDN) richtten een slachtpartij aan onder leden van de concurrerende bende Primeiro Comando da Capital (PCC). Er vielen 56 doden, bijna allen van de PCC.

Rechter Luís Carlos Valois arriveerde zondagavond in de gevangenis om te onderhandelen met de gedetineerden, die ook twaalf bewakers vasthielden. Op zijn Facebookpagina beschreef hij wat hij aantrof. 'Ik zag overal lichamen. Het is moeilijk te zeggen hoeveel, want veel van hen waren in stukken gehakt.' Er lagen losse hoofden, verbrande lichaamsdelen en de vloeren waren besmeurd met bloed. 'Ik had nog nooit zoiets gezien', aldus de rechter.

De PCC is de machtigste criminele organisatie van Brazilië. Het kartel ontstond begin jaren negentig in de gevangenissen van São Paulo en heeft naar schatting dertienduizend leden. De organisatie houdt zich voornamelijk bezig met drugshandel, opereert vanuit São Paulo maar heeft haar tentakels tot diep in de andere staten uitgestrekt. Ze is ook aanwezig in Bolivia, Peru en Paraguay.

Familia do Norte is een veel kleinere drugsbende, actief in het noorden van het land met als hoofdkwartier Manaus. Het is een bondgenoot van Comando Vermelho (CV), een in Rio de Janeiro gevestigd kartel en de nummer twee van het land. CV vecht met PCC over controle van Amazonas en andere noordelijke deelstaten. Het bloedbad in de gevangenis is onderdeel van deze oorlog.

Familie van gevangenen staan tegenover de politie voor de gevangenis in de stad Manaus. Beeld reuters
Familie van gevangenen staan tegenover de politie voor de gevangenis in de stad Manaus.Beeld reuters

PCC en CV hadden gedurende twintig jaar een pact en lieten elkaars territoria met rust. Nadat ze dat pact hadden opengebroken, vielen er vorig jaar al tientallen doden bij gevangenisrellen, vooral in het noorden van het land. Amazonas is een strategische regio in de Zuid-Amerikaanse drugshandel. De deelstaat grenst aan cocaïne-producenten Peru en Colombia, en in het dichte Amazonewoud is grenscontrole moeilijk. Vanuit Manaus lopen directe transportlijnen naar Europa en Afrika.

Maar de strijd gaat niet alleen om het noorden. PCC probeert ook voet aan de grond te krijgen in Rio de Janeiro. Uit door de politie afgetapte telefoongesprekken blijkt dat PCC-bendeleden die van kleinere drugsbendes uit Rio proberen over te halen samen te spannen tegen CV. Op die manier hopen ze de lucratieve drugs en wapenmarkt van Rio van binnenuit over te nemen.

Het onheilspellende logo van de Comando Vermelho (CV). Beeld
Het onheilspellende logo van de Comando Vermelho (CV).Beeld

CV is een veel lossere organisatie dan PCC, die qua structuur en professionaliteit meer doet denken aan Mexicaanse en Colombiaanse kartels. Voor kleine drugsbendes kan het aantrekkelijk zijn PCC als bondgenoot te hebben. Niet alleen om CV uit te schakelen, ook om sterker te staan in hun strijd tegen gewapende milities en de politie. Maar CV zal zich niet zonder slag of stoot uit zijn hoofdkwartier laten verdrijven en experts voorspellen een toename van geweld in de straten van Rio.

Bijkomend probleem is dat Brazilië door een diepe economische crisis gaat. In Rio luidt de deelstaatregering al maanden de noodklok omdat er geen geld is de politie te betalen. De toch al zwaar corrupte en gewelddadige agenten laten zich door het uitblijven van hun salaris nog makkelijker voor het karretje van gewapende groepen spannen. Bovendien wordt het door de stijgende werkloosheid en groeiende armoede nog gemakkelijker om knokploegleden te werven voor drugsbendes.

De gouverneur van Amazonas, José Melo, kondigde maandag maatregelen aan om toekomstige opstanden en doden in de gevangenissen te voorkomen. Hij wil onder meer de militaire politie de detentiecentra insturen, om de bewakers bij te staan en te voorkomen dat de gedetineerden toegang hebben tot wapens en mobiele telefoons. Verder is hij van plan meer gevangenissen te bouwen.

CV vecht met PCC over controle van Amazonas en andere noordelijke deelstaten. Beeld
CV vecht met PCC over controle van Amazonas en andere noordelijke deelstaten.Beeld

De vraag is of dit de problemen zal oplossen. Mensenrechtenorganisaties trekken al jaren aan de bel over de mensonterende en gevaarlijke omstandigheden in de Braziliaanse gevangenissen. Er zitten ruim 600 duizend Brazilianen achter tralies, terwijl er slechts plaats is voor de helft. Bewakers hebben niet de capaciteit de orde te handhaven in de overbevolkte detentiecentra en vrijwel alle gevangenissen in het land worden gerund door criminele organisaties.

De gevangenispopulatie groeit jaarlijks met gemiddeld 7 procent. Eenderde van de gedetineerden zit vast in afwachting van een proces, vaak gaat het om kleine straatdealers of zakkenrollers. Ze moeten vaak jaren wachten voordat ze voor een rechter komen. Om te kunnen overleven in de gevangenis zijn ze gedwongen zich aan te sluiten bij een van de bendes.

Familieleden van gevangenen staan te wachten op de identiteit van de gedetineerde bendeleden. Beeld ap
Familieleden van gevangenen staan te wachten op de identiteit van de gedetineerde bendeleden.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden