Droomdorp of de gekte van prins Charles?

Uit ergernis over de bouw uit de jaren 60 stond de Engelse kroonprins Charles aan de basis van Poundbury, een dorp opgezet naar de menselijke maat. Nee, een staaltje architectonische truttigheid, aldus critici.

Nieuwbouw met een hang naar nostalgie in Poundbury. Opmerkelijk is dat de meeste huizen amper tuinruimte bieden Beeld getty

Je hoeft niet koningsgezind te zijn om in Poundbury te wonen, maar het helpt wel. In zijn woning om de hoek van het Queen Mother Square schenkt Matthew Hardy thee in om vervolgens weg te zakken op zijn sofa. Zijn hondje Coco, een lhasa apso, ligt tevreden likkend in zijn mand.

Zijn baasje vertelt al negen jaar in het stadje van Prins Charles te wonen. 'Ik ben hier verzeild geraakt toen ik de verkeerde afslag nam', zegt de voormalige kok van enkele Londense tophotels. 'Ik voelde me meteen thuis. Er is van alles. Pilates, wijnproeven, tennis. Het is een klassieke en comfortabele omgeving voor gelijkgezinde geesten.'

De kroonprins was eind oktober nog op bezoek in zijn stedenbouwkundig experiment, dat tegen Dorchester aanligt, in het graafschap Dorset. Reden voor het bezoek was de opening van het plein dat naar zijn geliefde oma is vernoemd.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Charles en Camilla in de pub. Beeld afp

'Mijn malle idee'

Vanaf een sokkel kijkt de Queen Mum fier over het plein. Om precies te zijn: in de richting van een kleine kopie van Buckingham Palace, een appartementencomplex met een wijnhandel en een makelaardij op de begane grond. Daarnaast stampen bouwvakkers een triomfboog à la Marble Arch uit de grond, inclusief een koepeldak waarop een Engelse kroon rust. De appartementsprijs begint bij een miljoen pond.

Bij wijze van uitzondering had Charles naast zijn echtgenote Camilla ook zijn ouders Elizabeth en Philip meegenomen. Graag wilde hij zijn levenswerk tonen, of zoals hij het omschreef 'mijn malle idee'.

Dat idee dateert uit de jaren tachtig. De kroonprins ergerde zich aan moderne architectuur en de misère die de planologen teweeg hadden gebracht in de Britse steden, met name tijdens de jaren zestig.

De butler in actie

Terwijl Downton Abbey-schrijver Lord Fellowes de wapens heeft opgepakt in Dorset tegen een tweede Poundbury, loopt ook de butler uit de tv-serie voorop bij een stedenbouwkundig protest. Jim Carter heeft in West Hampstead grote moeite met de komst van een modern appartementen-complex. Carter heeft nu met steun van zijn buurtgenoten Poundbury-architect Francis Terry de opdracht gegeven om bij wijze van alternatief een klassiek ontwerp te maken, met rode bakstenen. Dat past meer bij deze elegante Londense wijk, vinden de actievoerders.

Facade-architectuur

Om te laten zien hoe het ook kan, vroeg hij de Luxemburgse planoloog Leon Krier een stadje te ontwerpen aan de westkant van Dorchester. Daar lag een stuk grond dat toebehoorde aan het Hertogdom van Cornwall, dus aan de toekomstige koning zelf.

Het moest geen tuindorp worden, maar een dichtbevolkt stadje. Poundbury brak met de gewoonte om wonen en werken te scheiden - wat had geleid tot slaapsteden en bedrijventerreinen. Vanaf 1993 verrezen er traditionele gebouwen, veelal ontworpen door vader en zoon Terry, de lievelingsarchitecten van prins Charles. In 2025 moet het project zijn voltooid.

De facade-architectuur riep gemengde reacties op. Progressieve cultuurbeschouwers spraken over een 'plattelandsgetto' en een 'Thomas Hardy-pretpark'. 'Een bezoek voelt als een tijdreis naar een interieurafdeling van een provinciaal warenhuis anno 1954', meldde Stephen Bayley in The Guardian.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

In Poundbury ontbreken de verkeersborden. Hier gaat men te voet Beeld getty

Autoluwe opzet

Wat meteen opvalt in Poundbury is het gebrek aan zwerfvuil en prullenbakken. Ook verkeersborden zijn vrijwel afwezig. Het idee was dat bewoners meer zouden lopen en fietsen. Niemand woont op meer dan tien minuten lopen van de twee centraal gelegen pleinen.

De autoluwe opzet heeft niet helemaal gewerkt, getuige het Queen Mother Square dat geen Italiaanse piazza is met terrasjes en een fontein, maar een parkeerplaats. De Waitrose, 's lands duurste supermarkt, oefent een grote aantrekkingskracht uit, ook op het winkelend publiek van buiten Poundbury. Je kunt er gratis parkeren,

Met de Waitrose is de enige super in Poundbury genoemd, waar verder vooral ambachtelijke middenstanders te vinden zijn. De huizenprijzen liggen bijna 30 procent hoger dan in de omgeving. 'Het is vrijwel onvermijdelijk een echt middenklasse-plaatsje geworden, anders dan de opzet was', zegt Tim Ennion, de assistent-rector van de Thomas Hardy-school, een van de grootste en beste middelbare scholen van Engeland. 'Ik heb overwogen om hier te gaan wonen, maar het is me te claustrofobisch. Wat de doorslag gaf, is het gebrek aan tuinen. De kinderen hebben speelruimte nodig en die hebben we wel in het dorpje Puddletown.'

Koninklijk bejaardenoord

Voor mensen met groene vingers, is Poundbury geen paradijs, ondanks een prominent tuincentrum. Voor doe-het-zelvers evenmin, heeft Peter Crowther ondervonden. De gepensioneerde timmerman had plannen om naar Poundbury te verhuizen, maar ontdekte dat je weinig aan je huis kunt doen. 'Alle woningen lijken een monumentenstatus te hebben, met alle regels van dien', zegt Crowther, na een bezoek aan The Duchess, het grand café waar de muren behangen zijn met de tronies van alle plaatselijke hertogen en hertoginnen uit de geschiedenis. Camilla dronk er tijdens het bezoek een pint, terwijl de koningin de Waitrose inspecteerde.

Binnen worden de bezoekers welkom geheten door assistent-manager Chris, een late twintiger die op de bovenverdieping van het etablissement blijkt te wonen. 'Wonen in Poundbury is een nieuwe ervaring', zegt hij. 'Het is erg rustig, met relatief veel oudere mensen. Er zijn geen hangjongeren, geen mensen die 's avonds door de straten scheuren.'

De indruk dat het gaat om een koninklijk bejaardenoord is echter onterecht. Achter de aangenaam ogende gevels is er volop bedrijvigheid, van een Dorset Cereals-vestiging in een neo-authentieke boerderij tot kleine bedrijfjes in daarvoor bestemde panden. Vooral voor vrouwen is de wonen-en-werken-opzet ideaal gebleken.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De koningin bezoekt de Supermarkt. Beeld getty

Wekelijkse moedergroep

In Prospect House zit bijvoorbeeld Miriam Phillips met Bright Daisy Publishing, dat het magazine Celebrating Poundbury uitgeeft. 'Ik woonde voorheen in een pittoresk dorpje, maar we moesten voortdurend met de auto naar Poundbury voor de dokter of voor de school. Zeker nadat de plaatselijke winkel sloot. Toen zijn we verhuisd. Het is aparte plek, met eigenzinnige architectuur.'

Phillips heeft de 68-jarige kroonprins enkele keren ontmoet dankzij zijn interesse voor het magazine. 'En de koningin heb ik bij mogen praten over de wekelijkse moedergroep en over hoe het is om hier te wonen. Een onvergetelijke ervaring.'

Buurtgenoot Matthew Hardy heeft wel enkele kanttekeningen. Het gescheiden afval-systeem is wat gedateerd, het asfalt laat los en iets te veel bewoners verwaarlozen het schilderwerk van hun voorgevels. 'Het Hertogdom zou iets strenger kunnen handhaven', zegt hij.

Rijk en arm in harmonie

Hardy heeft ook een fundamenteler bezwaar. 'Het is jammer dat het gemengd wonen verdwenen lijkt. In de eerste fase werden mensen uit verschillende klassen bij elkaar gezet, maar de latere bebouwing is exclusiever van karakter geworden. De prins wilde dat rijk en arm in harmonie zouden samenwonen, maar het Hertogdom negeert dat. Erg ondeugend.'

Het succes van Poundbury heeft geleid tot nieuwe bouwplannen, ditmaal aan de oostzijde van Dorchester. Daar moeten honderd huizen verrijzen, ontworpen op basis van de ambachtelijke Arts & Crafts-filosofie uit het begin van de vorige eeuw.

Er is echter een probleem. Ironisch genoeg komen de huizen in de buurt van de villa waar de Victoriaanse schrijver Thomas Hardy zijn klassiekers schreef. Dit heeft tot protest geleid van buurtbewoner en Hardy-adept Lord Fellowes. Na te hebben afgerekend met de progressieve architectuurcritici wacht prins Charles een strijd met de schrijver van Downton Abbey.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden