Bellen metWetenschapsjournalist Jean-Pierre Geelen

‘Droogteproblematiek gaat me aan het hart. Ik huil een beetje bij elk beest dat omkomt bij natuurbranden’

Wetenschappers en natuurorganisaties slaan alarm over de droogte in Nederland. De Volkskrant onderzoekt deze zomer wat de gevolgen zijn, hoe het zover heeft kunnen komen – en wat de oplossingen zijn. We bellen met wetenschapsjournalist Jean-Pierre Geelen.

Iedereen krijgt te maken met droogteproblematiek: of het nu gaat om je eigen achtertuintje, het natuurgebied om de hoek of ons drinkwater.Beeld ANP

Ha Jean-Pierre, droogte is al langer een probleem. Waarom besteedt de Volkskrant deze zomer extra veel aandacht aan dit onderwerp?

‘Omdat dit het derde jaar op rij kan worden waarin Nederland te maken heeft met extreme droogte. Het begin van het jaar was nat, maar daarna regende het vier weken niet en kregen we te maken met het droogste voorjaar ooit. Dat neerslagtekort leidt tot allerlei problemen: natuurbranden, kapotte dijken, schade aan huizen, bedreigde diersoorten. Ecosystemen raken beschadigd en er ontstaat minder biodiversiteit.’

Best een complex onderwerp…

‘Dat vind ik ook het mooie eraan: het raakt aan zoveel kanten. We zijn opgegroeid met het idee dat Nederland een ‘waterland’ is en dat het hier altijd regent. Water is van oudsher iets om je tegen te verzetten, denk aan de Watersnoodramp. Die houding is op zichzelf logisch, want we liggen grotendeels onder de zeespiegel. Maar de andere werkelijkheid is dat het inmiddels langer aaneen veel droger is en warmer wordt. De stikstof- en CO2-problemen kennen we, maar droogte is voor velen een nieuw thema. Terwijl iedereen ermee te maken krijgt: of het nu gaat om je eigen achtertuintje, het natuurgebied om de hoek of ons drinkwater.’

Hoe droog is het bij u in de buurt? Bekijk dagelijks de droogtekaart van Nederland, en ontdek waar het landschap verdort, en waar niet. 

Waar zijn de problemen het grootst?

‘Op plekken met hogere zandgronden, in het zuiden en oosten van Nederland, bijvoorbeeld op de Veluwe of in de Achterhoek. Water zakt daar sneller door het zand de grond in, waardoor het grondwaterpeil al lager ligt. Bij warm en zonnig weer verdampt grondwater sneller, onder meer via de bladeren van planten. Tegelijkertijd wordt het waterpeil niet aangevuld door rivieren, zoals in het westen, want water gaat niet omhoog, maar omlaag. Bovendien heeft het in die regio ook al een paar jaar minder geregend.’

Worden Noord- en West-Nederland dan gespaard?

‘Nee, daar bestaat de grond juist uit veen- en kleigrond. Het grondwater staat weliswaar hoger, maar waterschappen brengen dat kunstmatig omlaag omdat boeren met zware werktuigen over hun land willen rijden. In oude binnensteden staan de huizen op houten palen. Dat gaat goed zolang de grond vochtig is, maar zodra er zuurstof bij komt, ontstaat paalrot: dat haalt de fundering onder je huis vandaan en kan tot grote schade leiden.

Tegelijkertijd klinkt veengrond in. Te droge grond kan zijn sponswerking verliezen: als het regent, kan het minder water opnemen. Het water blijft dan als het ware ‘op de grond’ liggen, zoals ook weleens gebeurt als je thuis je potplanten water geeft.’

Beeld ANP

Een flinke plensbui helpt dan dus niet meer tegen droogte?

‘Nee, het kan beter twee weken lang elke dag een beetje miezeren, dan dat het twee dagen stortregent.’

Jullie kijken niet alleen naar het probleem, maar ook naar oplossingen. Wat kunnen we zelf doen?

‘Om te beginnen kunnen particulieren hun tuinen vrijmaken van tegels. Tegels zijn de pest voor de bodem: áls het dan een keer regent, kan het water niet weg. Dat leidt direct tot overlast, maar erger is nog dat het water niet meer onder de tegels komt. Als je tegels weghaalt en de grond beplant of inzaait met gras, kan het water er weer doorheen. Het is misschien wat meer werk, maar een tegelvloer moet je ook regelmatig schoonspuiten of vegen. Bovendien ontstaan er op warme dagen door de grote hoeveelheid steen en beton in steden zogenoemde hitte-eilanden. Ook dat voorkom je met beplanting.

Bewust omgaan met drinkwater helpt ook. Sommige waterbedrijven onttrekken hun water uit de grond. Als we te veel gebruiken, ontstaat schaarste.’

Behalve wetenschapsjournalist ben je ook natuurliefhebber. Gaat het onderwerp je aan het hart?

‘Ja, ik huil een beetje bij elk beestje dat omkomt bij natuurbranden, een van de gevolgen van droogte. Hoewel ik ook heb geleerd dat brand goed kan zijn voor de natuur: vanuit de verschroeide grond kan vruchtbare aarde ontstaan. Maar het leidt ook tot verschraling, schade, rook en dierenleed. En laten we niet vergeten dat in het buitenland geregeld mensen om het leven komen door bosbranden.’

En wat nu als het de hele zomer regent?

‘Dan staan we een beetje voor lul met onze serie, ha! Als het echt de hele zomer zou gaan regenen, verdwijnt het neerslagtekort voor dit jaar, puur rekenkundig gezien. Maar de structurele problemen zijn daarmee niet opgelost. Twee van de vier scenario’s van het KNMI laten zien dat we te maken krijgen met meer droogte en meer weerextremen. Je moet altijd slagen om de arm houden, maar de verwachting is dat we de voorlopig nog niet af zijn van dit verschijnsel.’

Dossier: de ‘sluipmoordenaar’ die droogte heet 
De Volkskrant besteedt de komende weken aandacht aan de droogteproblematiek en hoe we onze omgang met water toekomstbestendig kunnen maken. Blijf via dit dossier op de hoogte, of schrijf je in voor de wetenschapsnieuwsbrief. 

Data
Wat zegt de droogte van het voorjaar over de droogte in de rest van het jaar? Duik met ons in de data. 

Droogte bedreigt vissen, vlinders en libellen – natuurclubs luiden noodklok
Natuurorganisaties roepen op tot structurele maatregelen tegen de droogte. De huidige ‘droogtecrisis’ doet de organisaties Ravon en de Vlinderstichting het ergste vrezen voor het voortbestaan van onder meer de kamsalamander en de grote modderkruiper.

De natuur brandt veel vaker dan we weten – en nog zes lessen over natuurbranden
Een grote brand heeft de Deurnese Peel grotendeels verwoest. Kunnen we meer van dit soort branden verwachten in Nederland? En hoe bereiden we ons daarop voor? Zeven lessen over natuurbranden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden