Column

Dronkers hoorde er niet bij

Jaap Dronkers vond dat Ons Onderwijs 2032 ten koste gaat van gelijke kansen.

Jaap Dronkers had een feilloze antenne.

Drie weken geleden had ik Jaap Dronkers aan de telefoon. Ik vroeg wat hij vond van de notitie Ons Onderwijs 2032, de basis van de vernieuwingsideeën van staatssecretaris Sander Dekker. Jaap zat in de trein, had de notitie niet gelezen, was dat ook niet van plan te doen. 'Ik doe alleen nog onderzoek voor parlementaire enquêtes', grapte hij. Het was wat hem betreft de zoveelste pirouette van de zelfontplooiingslobby, ten koste van gelijke kansen voor kinderen.

Twee weken later was hij ineens dood, 71 jaar oud. Dronkers was socioloog van huis uit, nog altijd zeer actief, en een leven lang geïntrigeerd door de relatie tussen onderwijskwaliteit en sociale gelijkheid. Zelf zei hij altijd dat hij alleen maar telde en turfde, maar dat was beslist niet zo. Zijn belangstelling voor de werking van sociale stijging of uitsluiting had alles te maken met zijn inborst van ouderwetse sociaal-democraat.

Op Eerste Paasdag kreeg hij een zwaar herseninfarct. De dagen ervoor was hij nog druk aan het twitteren over dat Dekkerplan Ons Onderwijs 2032. Daarop is intussen stevige kritiek geleverd, omdat de kenniskant van het onderwijs het aflegt tegen de aansluiting bij de leefwereld van het kind. Dronkers twitterde er bitter over. 'Kritisch stuk over @onderwijs2032 zinloos, want wordt terzijde gelegd.' En, nog de dag voor Pasen: 'Onderwijs (beleid) is kartel waarin alleen bepaalde personen welkom zijn. Hoor daar niet bij.'

Bij de crematie donderdag op Westerveld waren honderden mensen, ook uit het onderwijsveld. Toch voelde Dronkers zich tekort gedaan. Daarop doelde hij met zijn grapje over de parlementaire enquête. Als het misging, mocht hij opdraven. Dronkers was getuige geweest voor de commissie-Dijsselbloem, die in 2007 de onderwijsvernieuwingen onderzocht. Daar vertelde hij hoe hij in 1997 samen met dagblad Trouw was begonnen met het publiceren van de prestaties van middelbare scholen.

Het was voor het ministerie zo onverdraaglijk geweest, dat Dronkers tien jaar lang geen toegang kreeg. 'Bis zum auf den heutigen Tag', riep hij Dijsselbloem toe. 'Niente!' Het zat hem nog dwars. Zoals hem ook dwarszat dat zijn afscheidsrede toen hij in 1999 als hoogleraar uit Amsterdam vertrok, nergens werd gepubliceerd. Hij behandelde daarin de verschillen in becijfering bij schoolonderzoeken en centraal schriftelijke examens en hoe zwarte scholen hun leerlingen met een hoger cijfer een kontje dachten te geven.

Dronkers legde uit waarom dat niet hielp. Werkgevers zouden onherroepelijk merken dat leerlingen van die bepaalde school minder waren, en ze niet meer aannemen. Wat weer tot klachten over discriminatie zou leiden. De afscheidsrede werd nooit gepubliceerd omdat men vond dat hij de scholen in een kwaad daglicht stelde. In 2001 vertrok hij voor een hoogleraarschap naar Florence; mij vertelde hij later dat het geen vlucht was, maar wel een opluchting.

Hij had een feilloze antenne voor politieke correctheid - ook in academia. In zijn boekje Ruggengraat van ongelijkheid (2007) legt Dronkers uit hoe onderwijs van invloed kan zijn op ongelijkheid. Onderwijs kan sociale stijging helpen door prestaties voorop te stellen in plaats van afkomst. 'Maar het kan ongelijkheid weer vergroten als er een groep is die zich het vermogen tot goede schoolprestaties toeëigent.'

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw bestormde de lagere middenklasse de hogere regionen van het onderwijs. Niet veel later werd de roep gehoord om het gymnasium maar af te schaffen. Dat was weliswaar een linkse roep, omdat het gymnasium elitair was, maar men zag over het hoofd dat afschaffing ook mogelijkheden afsneed. CPN-leider Marcus Bakker had daarvoor een scherpere neus en zei: 'Kunnen de arbeiders eindelijk naar het gymnasium, maken ze een eind aan het gymnasium.'

Zover kwam het niet. Maar de opmars van zachtere onderwijsvormen en de afkeer van toetsen en meetbare prestaties was onstuitbaar. Montessori-achtig reformonderwijs domineert steeds meer - volgens Dronkers in het voordeel van kinderen met zogeheten 'cultureel kapitaal'. Onderwijs als zelfontplooiing is voor kinderen uit de betere milieus geen probleem. Zij beschikken over de discipline, de kennis en vaardigheden die wel degelijk worden gevraagd. Kinderen uit zwakke milieus en allochtone kinderen zijn de klos.

Marcus Bakker. Hij was voor het gymnasium. Beeld ANP

Behalve op meetbare schoolprestaties hamerde Dronkers op een stabiel gezinsleven als voorwaarde voor een succesvolle onderwijsloopbaan. Om die reden wilde hij echtscheiding moeilijker maken. Hij kreeg daarvoor alleen bij het Katholiek Nieuwsblad de handen op elkaar. Daarover kon hij met satanisch genoegen vertellen, want van zijn positie als stoorzender genoot hij ook met volle teugen.

Zijn laatste artikel schreef hij met een paar collega-hoogleraren en moet nog verschijnen, in het blad S & D. Je kunt het lezen als zijn antwoord op Ons Onderwijs 2032, ook al wordt daaraan geen woord vuil gemaakt. Dronkers verwijt de politiek het denken over onderwijs uit handen te hebben gegeven aan deelbelangen zoals de onderwijswerkgevers. Denk aan Paul Rosenmöller van de VO-raad, die het ene na het andere flexibiliseringsplan lanceert; allemaal namens de schoolbesturen en allemaal met de verzekering dat hier louter en alleen het publieke belang wordt gediend.

Dronkers' laatste waarschuwing was dat een aan zichzelf overgelaten onderwijsbestel 'in dienst staat van de leidende groeperingen en alleen hun belangen zal behartigen'. Ik zal hem zeer missen, want zonder stoorzenders als Dronkers gaat het niet.

Paul Rosenmöller dient het algemeen belang. Beeld Jorgen Caris

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.