Dronebombardementen geven vliegers geen oorlogsstress

De piloten van Amerika's onbemande vliegtuigen hebben opvallend weinig last van oorlogsstress, ook al moeten ze dagelijks beschikken over leven en dood. Slechts vier procent van hen heeft kans op het ontwikkelen van posttraumatische stress doordat ze tegenstanders moeten doden of beelden moeten bekijken van hun slachtoffers.

AMSTERDAM - Dit blijkt uit het eerste grote onderzoek van de Amerikaanse luchtmacht naar de gezondheidsrisico's voor bestuurders van Predators en Reapers. Het resultaat is verrassend. Tot nu toe werd gedacht dat de vliegers, die vanuit de VS met een joystick oorlog voeren vanaf computerschermen, aan hoge oorlogsstress blootstaan vanwege hun bijzondere werk.


De piloten opereren vanaf twee bases, in Nevada en Californië. Nadat ze beslissingen hebben genomen over het afvuren van raketten op Al Qaida-leiders en talibanstrijders duizenden kilometers verderop, schuiven ze thuis gewoon aan bij het avondeten.


Ook moeten de vliegers en videoanalisten na een missie urenlang de beelden bestuderen van de aangerichte schade en de slachtoffers. Soms zijn ook vrouwen en kinderen het slachtoffer.


'Dit onderzoek draagt bij aan de overtuiging dat de inzet van drones leidt tot een grotere moral disengagement bij de vliegers', zegt Wim Zwijnenburg, beleidsmedewerker bij IKV Pax Christi. 'Het inzetten van bewapende drones maakt het doden gemakkelijker.'


Zwijnenburg bracht dit jaar een studie uit over het toegenomen gebruik wereldwijd van onbemande vliegtuigen. Ook Nederland overweegt de Amerikaanse toestellen aan te schaffen. Zwijnenburg: 'De risico's voor de eigen mensen zijn minder door de inzet van deze toestellen. Het gebruik kan leiden tot verlaging van de drempel tot geweldsmisbruik.'


Het onderzoek werd uitgevoerd onder ruim 800 militairen die de Predators en Reapers besturen en begeleiden boven onder andere Afghanistan en Pakistan. Uit de studie blijkt wat de gevolgen zijn van de toenemende inzet van de drones voor het personeel. Onder president Obama zijn de missies flink opgevoerd om af te rekenen met vooral de Al Qaida-top.


Hoewel de vliegers nauwelijks kans hebben op posttraumatische stress, blijkt uit het onderzoek wel dat eenderde van hen emotioneel uitgeput is door de lange werkweken van zo'n vijftig uur. Een flink deel had ook last van depressies of angstaanvallen door het harde werken. De piloten, die worden bijgestaan door een camerabediener en een militair die contact heeft met de grond, moeten urenlang naar schermen turen. Een op de drie zit tegen een burn-out aan.


Het percentage infanteristen dat na terugkeer uit Irak en Afghanistan aan posttraumatische stress leidt, is zo'n 10 tot 20 procent. Een belangrijke reden dat de dronepiloten nauwelijks last hebben van deze oorlogsstress, is dat ze blij zijn dat ze hun militaire collega's op de grond kunnen helpen. Het gaat hier vooral om operaties waarbij Amerikaanse soldaten, zoals in Afghanistan, en tot voor kort in Irak, verwikkeld zijn in gevechten. Ook de jacht op Al Qaida geeft ze voldoening in hun werk.


Overigens zijn de vliegers die de CIA-operaties in vooral Pakistan uitvoeren, niet onderzocht. Hun missies zijn vooral geheime anti-terreurmissies, zoals die in mei tegen Osama bin Laden. Deze CIA-missies liggen sinds vijf weken stil, na een NAVO-luchtaanval op Pakistaanse soldaten. Washington wil met deze pauze een gebaar maken naar Islamabad.


Sinds 2001 zouden bij de Amerikaanse droneoperaties zo'n tweeduizend militanten van Al Qaida en de Taliban zijn gedood. Hadden de VS voor 9/11 slechts 50 drones, nu zijn het er zo'n zevenduizend. Tekenend voor de mate waarin de VS vertrouwen op deze robotoorlog, is het feit dat de luchtmacht dit jaar meer dronepiloten opleidt dan vliegers voor bemande vliegtuigen.


Steeds meer landen, betoogt Zwijnenburg, neigen er nu ook naar meer bewapende drones in te zitten. 'Conflicten kunnen zo makkelijker escaleren', benadrukt hij. 'Er hoeft maar zo'n toestel te worden neergehaald en je hebt al een potentieel conflict.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden